ตสฺมึ จ สมเย สตฺถา ปริสมชฺเฌ อลงฺกตธมฺมาสเน นิสินฺโน จิตฺตวีชนึ อาทาย อากาสคงฺคํ โอตาเรนฺโต วิย สิเนรุมตฺถกํ ๑- กตฺวา สาครํ นิมฺมเถนฺโต วิย ธมฺมกถํ กเถสิ. พฺราหฺมณสฺส ปริสนฺเต นิสินฺนสฺส ธมฺมํ สุณนฺตสฺส ปฐมยามสฺมึเยว สกลสรีรํ ปูรยมานา ปญฺจวณฺณา ปีติ อุปฺปชฺชิ. โส ปารุตวตฺถํ สํหริตฺวา ๒- "ทสพลสฺส ทสฺสามี"ติ จินฺเตสิ. อถสฺส อาทีนวสหสฺสํ ทสฺสยมานํ มจฺเฉรํ อุปฺปชฺชติ. ๓- โส "พฺราหฺมณิยา จ มยฺหญฺจ เอกเมว วตฺถํ, อญฺญํ กิญฺจิ ปารุปนํ นตฺถิ, อปารุปิตฺวา จ นาม พหิ จริตุํ น สกฺกา"ติ สพฺพตฺถาปิ อทาตุกาโม อโหสิ. อถสฺส นิกฺขนฺเต ปฐมยาเม มชฺฌิมยาเมปิ ตเถว ปีติ อุปฺปชฺชิ. โส ตเถว จินฺเตตฺวา ตเถว อทาตุกาโม อโหสิ. อถสฺส มชฺฌิมยาเม นิกฺขนฺเต ปจฺฉิมยาเมปิ ตเถว ปีติ อุปฺปชฺชิ. โส "ยํ วา โหตุ ตํ วา โหตุ ๔- ปจฺฉาปิ ชานิสฺสามี"ติ วตฺถํ สํหริตฺวา สตฺถุ ปาทมูเล ฐเปสิ. ตโต วามหตฺถํ อาภุชิตฺวา ทกฺขิณหตฺเถน ติกฺขตฺตุํ อปฺโปเฐตฺวา "ชิตํ เม, ชิตํ เม"ติ ตโย วาเร นทิ.

ตสฺมึ จ สมเย พนฺธุมราชา ธมฺมาสนสฺส ปจฺฉโต อนฺโตสาณิยํ นิสินฺโนว ธมฺมํ สุณาติ. รญฺโญ จ นาม "ชิตํ เม, ชิตํ เม"ติ สทฺโท อมนาโป โหติ. โส ปุริสํ เปเสสิ "คจฺฉ เอตํ ปุจฺฉาหิ กึ วเทสี"ติ. โส เตน คนฺตฺวา ปุจฺฉิโต อาห "อวเสสา หตฺถิยานาทีนิ อารุยฺห อสิจมฺมาทีนิ คเหตฺวา ปรเสนํ ชินนฺติ, น ตํ ชิตํ อจฺฉริยํ, อหมฺปน ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตสฺส กุฏโคณสฺส ๕- มุคฺคเรน สีสํ ภินฺทิตฺวา ตํ ปลาเปนฺโต วิย มจฺเฉรจิตฺตํ มทฺทิตฺวา ปารุตวตฺถํ ทสพลสฺส อทาสึ, ตํ เม มจฺฉริยํ ชิตนฺ"ติ อาห. โส ปุริโส อาคนฺตฺวา ตํ ปวุตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสิ.

@๔ สี.,อิ. โส ตรณํ วา โหตุ มรณํ วา ๕ ฉ.ม. ทุฏฺฐโคณสฺส ราชา อาห "อเมฺห ภเณ ทสพลสฺส อนุรูปํ น ชานิมฺห, พฺราหฺมโณ ชานาตี"ติ ๑- วตฺถยุคํ เปเสสิ. ตํ ทิสฺวา พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ "อยํ มยฺหํ ตุณฺหีนิสินฺนสฺส ปฐมํ กิญฺจิ อทตฺวา สตฺถุ คุเณ กเถนฺตสฺส อทาสิ, สตฺถุ คุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺเนน มยฺหํ โก อตฺโถ"ติ ตํปิ วตฺถยุคํ ทสพลสฺเสว อทาสิ. ราชาปิ "กึ พฺราหฺมเณน กตนฺ"ติ ปุจฺฉิตฺวา "ตมฺปิ เตน วตฺถยุคํ ตถาคตสฺเสว ทินฺนนฺ"ติ สุตฺวา อญฺญานิปิ เทฺว ยุคานิ เปเสสิ, โส ตานิปิ อทาสิ. ราชา อญฺญานิปิ จตฺตารีติ เอวํ ยาว ทฺวตฺตึส ยุคานิ เปเสสิ. อถ พฺราหฺมโณ "อิทํ วฑฺเฒตฺวา คหณํ วิย โหตี"ติ อตฺตโน อตฺถาย เอกํ, พฺราหฺมณิยา เอกนฺติ เทฺว วตฺถยุคานิ คเหตฺวา ตึส ยุคานิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ตโต ปฏฺฐาย จสฺส สตฺถุ วิสฺสาสิโก ชาโต.

เล่มที่ ๒๐ อังคุตตรนิกาย เอก-ทุก-ติกนิบาต๒๗๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “วรรคที่ ๑”