โสณโกฬิวิสตฺเถรวตฺถุ

[๒๐๕] สตฺตเม อารทฺธวิริยานนฺติ ปคฺคหิตวิริยานํ ปริปุณฺณวิริยานํ. โสโณ โกฬิวิโสติ โสโณติ ตสฺส นามํ, โกฬิวิโสติ โคตฺตํ. โกฏิเวสฺโสติ วา อตฺโถ, อิสฺสริเยน โกฏิปตฺตสฺส เวสฺสกุลสฺส ทารโกติ อธิปฺปาโย. ยสฺมา ปน อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ วิริยํ นาม วฑฺเฒตพฺพํ โหติ, เถรสฺส ปน ภาเวตพฺพเมว ๑- อโหสิ. ตสฺมา เอส อารทฺธวิริยานํ อคฺโค นาม ชาโต.

ตสฺส ปญฺหากมฺเม อยมนุปุพฺพิกถา:- อยํ กิร อตีเต ปทุมุตฺตรพุทฺธกาเล เสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺติ, ตสฺส สิริวฑฺฒกุมาโรติสฺส นามํ อกํสุ. โส วยปฺปตฺโต ปุริมนเยเนว วิหารํ คนฺตฺวา ปริสปริยนฺเต ฐิโต ธมฺมํ สุณนฺโต สตฺถารํ เอกํ ภิกฺขุํ อารทฺธวิริยานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปนฺตํ ทิสฺวา "มยาปิ อนาคเต เอวรูเปน ภวิตุํ วฏฺฏตี"ติ เทสนาวสาเน ทสพลํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา วุตฺตนเยเนว ปฏฺฐนํ อกาสิ. สตฺถา ตสฺส ปฏฺฐนาย สมิชฺฌนภาวํ ทิสฺวา ปุริมนเยเนว พฺยากริตฺวา วิหารํ คโต.

โสปิ สิริวฑฺฒเสฏฺฐี ยาวชีวํ กุสลํ กตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต กปฺปสตสหสฺสํ อติกฺกมิตฺวา อิมสฺมึ กปฺเป ปรินิพฺพุเต กสฺสปทสพเล อนุปฺปนฺเน อมฺหากํ ภควติ พาราณสิยํ กุลเคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. โส อตฺตโน สหายเกหิ สทฺธึ คงฺคาย กีฬํ กีฬติ. อถ นํ เอกสฺมึ สมเย ๒- เอโก ชิณฺณจีวริโก ปจฺเจกพุทฺโธ "พาราณสึ อุปนิสฺสาย คงฺคาย ตีเร ปณฺณสาลํ กตฺวา วสฺสํ อุปคจฺฉิสฺสามี"ติ อุทเกน สมุปพฺยูเฬฺห ทณฺฑเก จ วลฺลิโย จ สงฺกฑฺฒติ. อยํ กุมาโร สหายเกหิ สทฺธึ คนฺตฺวา อภิวาเทตฺวา ฐิโต "ภนฺเต กึ กโรถา"ติ ปุจฺฉิ. กุมาร อุปกฏฺเฐ อนฺโตวสฺเส ปพฺพชิตานํ วสนฏฺฐานํ นาม ลทฺธุํ วฏฺฏตีติ. "ภนฺเต อชฺเชว เอกทิวสํ อยฺโย ยถา ตถา อาคเมตุ, อหํ เสฺว อยฺยสฺส วสนฏฺฐานํ กริสฺสามี"ติ อาห.