หตฺถกอาฬวกวตฺถุ

[๒๕๑] จตุตฺเถ จตูหิ สงฺคหวตฺถูหีติ จตุพฺพิเธน สงฺคหวตฺถุนา ปริสํ สงฺคณฺหนฺตานํ หตฺถโก อาฬวโก อคฺโคติ ทสฺเสติ. อยํ กิร ปทุมุตฺตรพุทฺธกาเล หํสวติยํ กุลฆเร นิพฺพตฺโต อปรภาเค สตฺถุ ธมฺมกถํ สุณนฺโต สตฺถารํ จตูหิ สงฺคหวตฺถูหิ สมนฺนาคตํ เอกํ อุปาสกํ ฐานนฺตเร ฐเปนฺตํ ทิสฺวา อธิการกมฺมํ กตฺวา ตํ ฐานนฺตรํ ปฏฺเฐสิ. โส กปฺปสตสหสฺสํ เทวมนุสฺเสสุ สํสริตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท อาฬวิรฏฺเฐ อาฬวินคเร อาฬวกสฺส รญฺโญ เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, ๑- เสฺว ภตฺตปาติยา ๒- สทฺธึ อาฬวกสฺส เปเสตพฺโพ อโหสิ.

ตตฺรายํ อนุปุพฺพิกถา:- เอกทิวสํ กิร อาฬวโก ราชา มิคํ วธาย ๓- อรญฺญํ คนฺตฺวา เอกํ มิคํ อนุพนฺธิตฺวา ฆาเตตฺวา ทฺวิธา ๔- ฉินฺทิตฺวา ธนุโกฏิยํ ลคฺเคตฺวา ๕- นิวตฺติตฺวา อาคจฺฉนฺโต วาตาตเปน กิลนฺตกาโย ๖- เอกํ สณฺฑจฺฉายํ ๗- นิโคฺรธมูลํ ปวิสิตฺวา นิสีทิ. อถ นํ มุหุตฺตํ ทรถํ วิโนเทตฺวา นิกฺขมนฺตํ รุกฺเข อธิวฏฺฐา เทวตา "ติฏฺฐ ติฏฺฐ, ภกฺโขสิ เม"ติ หตฺเถ คณฺหิ. โส ทฬฺหํ คหิตตฺตา อญฺญํ อุปายํ อปสฺสนฺโต "เทวสิกํ เต เอเกกปุริเสน ๘- สทฺธึ ปาติภตฺตํ ๙- เปสิสฺสามี"ติ วตฺวา นครํ คโต. ตโต ปฏฺฐาย พนฺธนาคารโต เอเกกมนุสฺเสน สทฺธึ ปาติภตฺตํ เปเสสิ. เอเตเนว นิยาเมน พนฺธนาคาเร มนุสฺเสสุ ขีเณสุ "มหลฺลกมนุสฺเสสุ คยฺหมาเนสุ รฏฺฐโขโภ โหตี"ติ เต อคเหตฺวา ทหเร กุมาเร คณฺหิตุํ อารภึสุ. ตโต ปฏฺฐาย นคเร ทารกมาตโร ๑๐- จ คพฺภินิโย จ อญฺญํ รฏฺฐํ คจฺฉนฺติ.

ตสฺมึ สมเย สตฺถา ปจฺจูสสมนนฺตเร ๑๑- โลกํ โวโลเกนฺโต อาฬวกกุมารสฺส ติณฺณํ มคฺคผลานํ อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา "อยํ กุมาโร กปฺปสตสหสฺสํ ปฏฺฐิตปฏฺฐโน เทวโลกา จวิตฺวา อาฬวกรญฺโญ เคเห นิพฺพตฺโต, อญฺญํ อลภนฺโต เสฺวว ๑๒- กุมารํ