๒. นีวรณปฺปหานวคฺควณฺณนา

[๑๑] ทุติยสฺส ปฐเม เอกธมฺมํปีติ เอตฺถ "ตสฺมึ โข ปน สมเย ธมฺมา โหนฺตี"ติอาทีสุ ๑- วิย นิสฺสตฺตฏฺเฐน ธมฺโม เวทิตพฺโพ. ตสฺมา เอกธมฺมํปีติ นิสฺสตฺตํ เอกํ สภาวํปีติ อยเมตฺถ อตฺโถ. อนุปฺปนฺโน วาติ เอตฺถ ปน "ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย ๒- ยาวตา ภิกฺขเว สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา"ติ ๓- เอวมาทีสุ วิย สมุจฺจยตฺโถ วาสทฺโท ทฏฺฐพฺโพ, น วิกปฺปตฺโถ. อยเญฺหตฺถ อตฺโถ:- เยน ธมฺเมน อนุปฺปนฺโน จ กามจฺฉนฺโท อุปฺปชฺชติ, อุปฺปนฺโน จ กามจฺฉนฺโท ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตติ, ตมหํ ยถา สุภนิมิตฺตํ, เอวํ อญฺญํ น ปสฺสามีติ. ตตฺถ อนุปฺปนฺโนติ อชาโต อสญฺชาโต อปาตุภูโต อสมุทาคโต. กามจฺฉนฺโทติ "โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามราโค กามนนฺทิ กามตณฺหา"ติอาทินา ๔- นเยน วิตฺถาริตํ กามจฺฉนฺทนีวรณํ. อุปฺปชฺชตีติ นิพฺพตฺตติ ปาตุภวติ. โส ปเนส อสมุทาจารวเสน วา อนนุภูตารมฺมณวเสน วา อนุปฺปนฺโน อุปฺปชฺชตีติ เวทิตพฺโพ. อญฺญถา หิ อนมตคฺเค สํสาเร อนุปฺปนฺโน นาม นตฺถิ.

ตตฺถ เอกจฺจสฺส วตฺตวเสน กิเลโส น สมุทาจรติ, เอกจฺจสฺส คนฺถธุตงฺคสมาธิ- วิปสฺสนานวกมฺมกตานํ ๕- อญฺญตรวเสน. กถํ? เอกจฺโจ หิ วตฺตสมฺปนฺโน โหติ, ตสฺส เทฺวอสีติ ขุทฺทกวตฺตานิ จุทฺทส มหาวตฺตานิ เจติยงฺคณโพธิยงฺคณปานียมาฬกอุโปสถา- คารอาคนฺตุกคมิกวตฺตานิ จ กโรนฺตสฺเสว กิเลโส โอกาสํ น ลภติ. อปรภาเค ปนสฺส วตฺตํ วิสฺสชฺเชตฺวา ภินฺนวตฺตสฺส จรโต อโยนิโสมนสิการญฺเจว สติโวสฺสคฺคญฺจ อาคมฺม อุปฺปชฺชติ. เอวํปิสฺส ๖- อสมุทาจารวเสน อนุปฺปนฺโน อุปฺปชฺชติ นาม.