@4 cha.Ma. pañcanīvaraṇavimuttena

[47] Sattame rukkhajātānanti paccatte sāmivacanaṃ, rukkhajātānīti attho. Rukkhānametaṃ adhivacanaṃ. Yadidanti nipātamattaṃ. Mudutāyāti mudubhāvena. Koci hi rukkho vaṇṇenapi aggo hoti, koci gandhena, koci rasena, koci thaddhatāya. Candano pana mudutāya ceva kammaññatāya ca aggo seṭṭhoti dasseti. Cittaṃ bhikkhave bhāvitaṃ bahulīkatanti ettha samathavipassanāvasena bhāvitañceva punappunaṃ katañca cittaṃ adhippetaṃ. Kurundakavāsipussamittatthero panāha "ekantaṃ mudu ceva kammaniyañca cittaṃ nāma abhiññāpādakacatutthajjhānacittameva āvuso"ti.

[48] Aṭṭhame evaṃ lahuparivattanti evaṃ lahuṃ uppajjitvā lahuṃ nirujjhanakaṃ. Yāvañcāti adhimattasamānatthe nipāto, ativiya na sukaroti attho. Idanti nipātamattaṃ. Cittanti ekacce tāva ācariyā "bhavaṅgacittan"ti vadanti, taṃ pana paṭikkhipitvā "idha cittanti yaṅkiñci antamaso cakkhuviññāṇampi adhippetamevā"ti vuttaṃ. Imasmimpana ṭhāne milindarājā dhammakathikaṃ nāgasenattheraṃ pucchi "bhante nāgasena ekasmiṃ accharākkhaṇe pavattitacittasaṅkhārā sace rūpino assu, kativa mahārāsi bhaveyyā"ti. "vāhasatānaṃ kho mahārāja vīhīnaṃ aḍḍhacūḷavāhā vīhīnaṃ satta ambaṇāni dve ca tumbā ekaccharākkhaṇe pavattitassa cittassa saṅkhampi na upenti, kallampi na upenti, kallabhāgampi na upentī"ti. Atha kasmā sammāsambuddhena "upamāpi na sukarā"ti vuttaṃ. Yatheva vīhiupamaṃ paṭikkhipitvāpi kappadīghabhāvassa yojanikapabbatena yojanikasāsapapuṇṇanagarena, ca nirayadukkhassa sattisatāhatopamena, sattasukhassa ca cakkavattisampattiyā upamā katā, evamidhāpi kātabbāti? tattha "sakkā pana bhante upamā kātun"ti evaṃ pucchāvasena upamā katā, imasmiṃ sutte pucchāya abhāvena na katā. Idañhi suttaṃ dhammadesanāpariyosāne vuttaṃ. Iti imasmiṃ sutte cittarāsi nāma kathitoti.