ปธานสูตร

๓. ปธานสูตร

ว่าด้วยสัมมัปปธาน

ภิกษุทั้งหลาย สัมมัปปธาน (ความเพียรชอบ) ๔ ประการนี้

สัมมัปปธาน ๔ ประการ ๒- อะไรบ้าง คือ

ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อ ป้องกันบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น

@เชิงอรรถ :

@๑ ธรรมขันธ์ ในที่นี้หมายถึงขันธ์ ๕ (คือรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๒/๒๙๑)

@๒ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๐๖/๑๙๘

๒. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อ ละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว

๓. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อ ทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

๔. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อ ความดำรงอยู่ไม่เลือนหาย ภิญโญภาพ ไพบูลย์ เจริญเต็มที่แห่ง กุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว

ภิกษุทั้งหลาย สัมมัปปธาน ๔ ประการนี้แล

พระขีณาสพเหล่านั้นมีสัมมัปปธาน

ครอบงำบ่วงมาร ๑- ได้ อันกิเลสไม่อาศัย

ถึงฝั่งแห่งชาติและมรณะ

ท่านเหล่านั้นชนะมารพร้อมทั้งเสนามาร

เป็นผู้ยินดี ไม่มีความหวั่นไหว

และล่วงพ้นซึ่งกองพลมารทั้งหมด ถึงสุข ๒- แล้ว

ปธานสูตรที่ ๓ จบ

๔. สังวรสูตร

ว่าด้วยสังวรปธาน

ภิกษุทั้งหลาย ปธาน (ความเพียร) ๔ ประการนี้

ปธาน ๔ ประการ ๓- อะไรบ้าง คือ

๑. สังวรปธาน (เพียรระวัง) ๒. ปหานปธาน (เพียรละ)

๓. ภาวนาปธาน (เพียรเจริญ) ๔. อนุรักขนาปธาน (เพียรรักษา)

@เชิงอรรถ :

@๑ บ่วงมารในที่นี้หมายถึงวัฏฏะ ๓ คือ (๑) กิเลสวัฏฏะ (๒) กัมมวัฏฏะ (๓) วิปากวัฏฏะ ที่เรียกว่าบ่วงมาร

@เพราะเป็นเหตุให้เกิดกิเลสมาร (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๓/๒๙๑, องฺ.จตุกฺก.ฏีกา ๒/๑๓/๒๙๘)

@๒ สุข ในที่นี้หมายถึงโลกุตตรสุข (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๓/๒๙๒)

@๓ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๑๐/๓๐๑-๓๐๒