๖. โสขุมฺมสุตฺตวณฺณนา

[๑๖] ฉฏฺเฐ โสขุมฺมานีติ สุขุมลกฺขณปฏิวิชฺฌนกานิ ญาณานิ. รูปโสขุมฺเมน สมนฺนาคโต โหตีติ รูเป สณฺหสุขุมลกฺขณปริคฺคาหเกน ญาเณน สมนฺนาคโต โหติ. ปรเมนาติ อุตฺตเมน. เตน จ รูปโสขุมฺเมนาติ เตน ยาว อนุโลมภาวํ ปตฺเตน สุขุมลกฺขณปริคฺคาหเกน ญาเณน. ๑- น สมนุปสฺสตีติ นตฺถิภาเวน ๒- น ปสฺสติ. น ปตฺเถตีติ ๓- นตฺถิภาเวเนว น ปตฺเถติ. เวทนาโสขุมฺมาทีสุปิ เอเสว นโย.

รูปโสขุมฺมตํ ญตฺวาติ รูปกฺขนฺธสฺส สณฺหสุขุมลกฺขณปริคฺคาหเกน ญาเณน สุขุมตํ ชานิตฺวา. เวทนานญฺจ สมฺภวนฺติ เวทนากฺขนฺธสฺส จ ปภวํ ชานิตฺวา. สญฺญา ยโต สมุเทตีติ ยสฺมา การณา สญฺญากฺขนฺโธ สมุเทติ นิพฺพตฺตติ, ตญฺจ ชานิตฺวา. อตฺถํ คจฺฉติ ยตฺถ จาติ ยสฺมึ ฐาเน นิรุชฺฌติ, ตญฺจ ชานิตฺวา. สงฺขาเร ปรโต ญตฺวาติ สงฺขารกฺขนฺธํ อนิจฺจตาย ปลุชฺชนสภาเวน ๔- ปรโต ชานิตฺวา. อิมินา หิ ปเทน อนิจฺจานุปสฺสนา กถิตา, ทุกฺขโต โน จ อตฺตโตติ อิมินา ทุกฺขานตฺตานุปสฺสนา. สนฺโตติ กิเลสสนฺตตาย สนฺโต. สนฺติปเท รโตติ นิพฺพาเน รโต. อิมสฺมึ ๕- สุตฺตนฺเต จตูสุ ฐาเนสุ วิปสฺสนาว กถิตา, คาถาสุ โลกุตฺตรธมฺโมปีติ.