เอวํ เต เทเวสุ จ มนุสฺเสสุ จ สํสรนฺตา เอกํ พุทฺธนฺตรํ เขเปตฺวา อิมสฺมึ กาเล สาวตฺถิยํ นิพฺพตฺตึสุ. สารณียธมฺมปูรโก โกสลรญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, อิตโร ตสฺสาเยว อุปฏฺฐากอิตฺถิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. เต เทฺวปิ ชนา เอกทิวเสเนว ชายึสุ. เต นามคฺคหณทิวเส นฺหาเปตฺวา สิริคพฺเภ นิปชฺชาเปตฺวา ทฺวินฺนํปิ มาตโร พหิ สกฺการํ สํวิทหึสุ. เตสุ สารณียธมฺมปูรโก อกฺขีนิ อุมฺมิเลตฺวา มหนฺตํ เสตจฺฉตฺตํ สุปญฺญตฺตสิริสยนํ อลงฺกตปฏิยตฺตญฺจ นิเวสนํ ทิสฺวา "เอกสฺมึ ราชกุเล นิพฺพตฺโตสฺมี"ติ อญฺญาสิ. โส "กึ นุ โข กมฺมํ กตฺวา อิธ นิพฺพตฺโตสฺมี"ติ อาวชฺเชนฺโต "สารณียธมฺม- นิสฺสนฺเทนา"ติ ญตฺวา "สหาโย เม กุหึ นุ โข นิพฺพตฺโต"ติ อาวชฺเชนฺโต นีจสยเน นิปนฺนํ ทิสฺวา "อยํ ภตฺตคฺควตฺตํ ปูเรมีติ มม วจนํ น คณฺหิ, อิมสฺมึ อิทานิ ตํ ฐาเน ๑- นิคฺคณฺหิตุํ วฏฺฏตี"ติ "สมฺม มม วจนํ น อกาสี"ติ อาห. อถ กึ ชาตนฺติ. ปสฺส มยฺหํ สมฺปตฺตึ, เสตจฺฉตฺตสฺส เหฏฺฐา สิริสยเน นิปนฺโนสฺมิ, ตฺวํ นีจมญฺเจ ถทฺธอตฺถรณมตฺถเก ๒- นิปนฺโนสีติ. กึ ปน ตฺวํ เอตํ นิสฺสาย มานํ กโรสิ, นนุ เวฬุสลากาหิ กตฺวา ปิโลติกาย ปลิเวฐิตํ สพฺพเมตํ ปฐวีธาตุมตฺตเมวาติ.

สุมนา เตสํ กถํ สุตฺวา "มม ภาติกานํ สนฺติเก โกจิ นตฺถี"ติ เตสํ สมีปํ คจฺฉนฺตี ทฺวารํ นิสฺสาย ฐิตา "ธาตู"ติ วจนํ สุตฺวา "อิทํ ธาตูติ วจนํ พหิทฺธา นตฺถิ, มม ภาติกา สมณเทวปุตฺตา ภวิสฺสนฺตี"ติ จินฺเตตฺวา "สจาหํ `อิเม เอวํ กเถนฺตี'ติ มาตาปิตูนํ กเถสฺสามิ, `อมนุสฺสา เอเต'ติ นีหราเปสฺสนฺติ. อิมํ การณํ อญฺญสฺส อกเถตฺวา กงฺขาเฉทกํ ปุริสเหรญฺญิกํ มม ปิตรํ มหาโคตมพุทฺธํ ทสพลํเยว ปุจฺฉิสฺสามี"ติ ภุตฺตปาตราสา ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา "ทสพลสฺส อุปฏฺฐานํ คมิสฺสามี"ติ อาห. ราชา ปญฺจ รถสตานิ โยชาเปสิ. ชมฺพูทีปตลสฺมึ หิ ติสฺโสว กุมาริโย ปิตูนํ สนฺติเก ๓- ปญฺจ รถสตานิ ลภึสุ:-

@ฉ. สนฺติกา พิมฺพิสารรญฺโญ ธีตา จุนฺที ราชกญฺญา, ธนญฺชยเสฏฺฐิสฺส ธีตา วิสาขา, อยํ สุมนา ราชกญฺญาติ. สา คนฺธมาลํ อาทาย รเถ ฐิตา ปญฺจรถสตปริวารา "อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสามี"ติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมีติ. ๑-

เล่มที่ ๒๒ อังคุตตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต๓๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. สุมนสูตร”