สัมโพธิสูตร

Navakanipātavaṇṇanā

1. Paṭhamapaṇṇāsaka

1. Sambodhivagga

1. Sambodhisuttavaṇṇanā

Navakanipātassa paṭhame sambodhipakkhikānanti catumaggasaṅkhātassa sambodhissa pakkhe bhavānaṃ, upakārakānanti attho. Pāliyaṃ āgate nava dhamme sandhāyeva 1- pucchati. Kā upanisāti ko upaniso paccayo. 2- Abhisallikhantīti abhisallekhikā. Samathavipassanā- cittassa vivaraṇe sappāyā upārakā cāti cetovivaraṇasappāyā. Appicchataṃ ārabbha pavattā kathā appicchakathā. Sesesupi eseva nayo.

Asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāyāti ayamattho sālilāyakopamāya vibhāvetabbo:- eko hi puriso asitaṃ gahetvā koṭito paṭṭhāya sālikkhette sāliyo lāyati. Athassa vatiṃ bhinditvāva gāvo pavisiṃsu. So asitaṃ ṭhapetvā yaṭṭhiṃ ādāya teneva maggena gāvo nīharitvā vatiṃ pākatikaṃ katvā punapi asitaṃ ādāya sāliyo lāyi. Tattha 3- sālikkhettaṃ viya buddhasāsanaṃ daṭṭhabbaṃ, sālilāyako viya yogāvacaro, asitaṃ viya paññā, lāyanakālo viya vipassanāya kammakaraṇakālo, yaṭṭhi viya asubhakammaṭṭhānaṃ, vati viya saṃvaro, vatiṃ bhinditvā gāvīnaṃ pavisanaṃ viya sahasā appaṭisaṅkhāya pamādaṃ ārabbha rāgassa uppajjanaṃ, asitaṃ ṭhapetvā yaṭṭhiṃ ādāya paviṭṭhamaggeneva gāvo nīharitvā vatiṃ paṭipākatikaṃ katvā puna koṭito paṭṭhāya sālilāyanaṃ viya asubhakammaṭṭhānena rāgaṃ vikkhambhitvā pana vipassanāya kammaṃ ārabhanakālo. Imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ "asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāyā"ti

@Footnote: 1 cha.Ma. sandhāyevaṃ 2 cha.Ma. upanissayapaccayo 3 cha.Ma. ettha

Tattha rāgassāti pañcakāmaguṇikassa rāgassa. Mettāti mettākammaṭṭhānaṃ. Byāpādassa pahānāyāti vuttanayeneva uppannassa kodhassa 1- pajahanatthāya. Ānāpānassatīti soḷasavatthukā ānāpānassati. Vitakkūpacchedāyāti vuttanayeneva uppannānaṃ vitakkānaṃ upacchedanatthāya. Asmimānasamugghātāyāti asmīti uppajjanakassa navavidhassa 2- mānassa samugghātatthāya. Anattasaññā saṇṭhātīti aniccalakkhaṇe diṭṭhe anattalakkhaṇaṃ diṭṭhameva hoti. Etesu hi tīsu lakkhaṇesu ekasmiṃ diṭṭhe itaradvayaṃ diṭṭhameva hoti. Tena vuttaṃ "aniccasaññino bhikkhave 3- anattasaññā saṇṭhātī"ti. Diṭṭheva dhamme nibbānanti diṭṭheyeva dhamme apaccaya- parinibbānañca pāpuṇātīti. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.