๑๓. อุทยปัญหา

๑๓. อุทยมาณวกปัญหา ๓-

ว่าด้วยปัญหาของอุทัยมาณพ

(อุทัยมาณพทูลถามดังนี้)

ข้าพระองค์มีปัญหาที่จะทูลถาม

จึงมาเฝ้าพระองค์ผู้ทรงมีฌาน ปราศจากธุลี

ประทับนั่งอยู่ ผู้ทรงทำกิจสำเร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

@เชิงอรรถ :

@๑ เครื่องยึดมั่น หมายถึงรูปตัณหา คือ ยึดมั่น ถือมั่นในรูปเป็นต้น (ขุ.สุ.อ. ๒/๑๑๑๐/๔๔๙)

@๒ บ่วงแห่งมัจจุราช หมายถึงกิเลส ขันธ์ และอภิสังขาร (ขุ.จู. (แปล) ๓๐/๗๓/๒๖๖)

@๓ ขุ.จู. (แปล) ๓๐/๑๓๐-๑๓๖/๓๐-๓๑

ทรงถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง

ขอพระองค์โปรดตรัสบอกอัญญาวิโมกข์ ๑-

อันเป็นเครื่องทำลายอวิชชาด้วยเถิด

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า อุทัย)

เราจะบอกอัญญาวิโมกข์

อันเป็นเครื่องละความพอใจในกาม และโทมนัสทั้ง ๒ อย่าง

เป็นเครื่องบรรเทาความย่อท้อ

และเป็นเครื่องกั้นความคะนอง

เราจะบอกอัญญาวิโมกข์ที่บริสุทธิ์

เพราะมีอุเบกขาและสติ

ที่มีธรรมตรรกะเป็นเบื้องต้น

เป็นเครื่องทำลายอวิชชา ๒-

(อุทัยมาณพทูลถามอีกดังนี้)

สัตว์โลกมีอะไรเป็นเครื่องประกอบไว้

อะไรเล่าเป็นเหตุเที่ยวไปของสัตว์โลกนั้น

เพราะละอะไรได้เล่า พระองค์จึงตรัสว่า นิพพาน

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบดังนี้)

สัตว์โลกมีความเพลิดเพลินเป็นเครื่องประกอบไว้

ความตรึก ๓- เป็นเหตุเที่ยวไปของสัตว์โลกนั้น

เพราะละตัณหาได้ เราจึงเรียกว่า นิพพาน

@เชิงอรรถ :

@๑ อัญญาวิโมกข์ หมายถึงความหลุดพ้นด้วยอรหัตตผล (องฺ.ติก.อ. ๒/๓๓/๑๑๕-๑๑๖)

@และดู ขุ.จู. (แปล) ๓๐/๗๔-๗๕/๒๖๘-๒๗๕ ประกอบ

@๒ ข้อ ๑๑๑๓-๑๑๑๔ ดูเทียบ องฺ.ติก. (แปล) ๒๐/๓๓/๑๘๖, ขุ.จู. (แปล) ๓๐/๗๕-๗๖/๒๗๒-๒๗๗

@๓ ความตรึก (วิตก) มี ๙ อย่าง (๑) กามวิตก (ความตรึกในกาม) (๒) พยาบาทวิตก (ความตรึกในพยาบาท)

@(๓) วิหิงสาวิตก (ความตรึกในความเบียดเบียน) (๔) ญาติวิตก (ความตรึกถึงญาติ) (๕) ชนปทวิตก

@(ความตรึกถึงชนบท) (๖) อมราวิตก (ความตรึกถึงเทพเจ้า) (๗) ปรานุทยตาปฏิสังยุตตวิตก (ความตรึก

@ที่ประกอบด้วยความเป็นผู้เอ็นดูผู้อื่น) (๘) ลาภสักการสิโลกปฏิสังยุตตวิตก (ความตรึกที่ประกอบด้วย

@ลาภสักการะและความสรรเสริญ) (๙) อนวัญญัตติปฏิสังยุตตวิตก (ความตรึกที่ประกอบด้วยความไม่ถูก

@ดูหมิ่น) (ขุ.จู. (แปล) ๓๐/๗๘/๒๗๘-๒๗๙)

(อุทัยมาณพทูลถามอีกดังนี้)

ข้าพระองค์มาเฝ้าเพื่อทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า

สัตว์โลกมีสติเที่ยวไปอยู่อย่างไร วิญญาณจึงดับสนิท

ขอฟังพระดำรัสนั้นของพระองค์

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบดังนี้)

สัตว์โลกไม่ยินดีเวทนาภายในและภายนอก

มีสติเที่ยวไปอยู่อย่างนี้ วิญญาณ ๑- จึงดับสนิท

อุทยมาณวกปัญหาที่ ๑๓ จบ

๑๔.โปสาลมาณวกปัญหา ๒-

ว่าด้วยปัญหาของโปสาลมาณพ

(โปสาลมาณพทูลถามดังนี้)

พระผู้มีพระภาคพระองค์ใด

ไม่มีตัณหาเหตุให้หวั่นไหว

ตัดความสงสัยได้แล้ว ทรงแสดงอดีตธรรม

ข้าพระองค์มีปัญหาที่จะทูลถาม

จึงมาเฝ้าพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น

ผู้ทรงถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง

@เชิงอรรถ :

@๑ วิญญาณ หมายถึงอภิสังขารวิญญาณ (วิญญาณที่เกิดพร้อมกับอภิสังขาร) (ขุ.สุ.อ. ๒/๑๑๑๘/๔๕๐)

@๒ ดู ขุ.จู. (แปล) ๓๐/๑๓๗-๑๔๐/๓๒-๓๓