อรรถกถามหากัจจานสูตร

มหากัจจานสูตรที่ ๘ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

อชฺฌตฺต ศัพท์นี้ ในบทว่า อชฺฌตฺตํ นี้ มาในอรรถว่าเกิดภายใน ในประโยคมีอาทิว่า ๑- อายตนะภายใน ๖ ดังนี้. มาในอรรถว่าเกิดในตน ในประโยคมีอาทิว่า ธรรมทั้งหลายเกิดในตน ๒- หรือตามเห็นกายในกายภายในตน. ๓- มาในอรรถว่าเป็นภายในแห่งอารมณ์ ในประโยคมีอาทิว่า ๔- เพราะไม่มนสิการถึงนิมิตทั้งปวง ภิกษุเข้าถึงสุญญตะอันเป็นภายในอยู่. อธิบายว่า ในตำแหน่งที่เป็นใหญ่. จริงอยู่ ผลสมาบัติ ชื่อว่าเป็นฐานอันใหญ่ของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย. มาในอรรถว่าเป็นภายในแห่งโคจร ในประโยคมีอาทิว่า ๕- อานนท์ ภิกษุนั้นพึงตั้งจิตไว้ด้วยดี เฉพาะภายใน ในสมาธินิมิต อันเป็นเบื้องต้นนั้นเท่านั้น.

แม้ในที่นี้ ท่านพึงเห็นว่ามาในอรรถว่า มีโคจรเป็นภายในนั่นเอง. เพราะฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า บทว่า อชฺฌตฺตํ ได้แก่ ในอารมณ์กัมมัฏฐาน อันเป็นอารมณ์ภายใน. ____________________________ ๑- ม. อุ. เล่ม ๑๔/ข้อ ๖๑๘ ๒- อภิ. สงฺ. เล่ม ๓๔/ข้อ ๑ ๓- ที. มหา. เล่ม ๑๐/ข้อ ๒๗๗ ๔- ม. อุ. เล่ม ๑๔/ข้อ ๓๔๖ ๕- ม. อุ. เล่ม ๑๔/ข้อ ๓๔๗