ภิกษุอีกรูปหนึ่งมีบุญมาก ได้เภสัชที่ประณีตมีน้ำมัน น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยเป็นต้นเป็นอันมาก เธอถวายเภสัชนั้นแก่พระเถระผู้บวชนานเป็นต้น เหมือนจีวรเป็นต้น ประกอบเภสัชด้วยวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่งที่ตนได้มาแก่พระเถระเหล่านั้น ก็จัดว่าเป็นผู้สันโดษแท้

ส่วนภิกษุใดวางสมอดองด้วยน้ำมูตรเน่าในภาชนะหนึ่ง วางจตุมธุรสไว้ในภาชนะหนึ่ง เมื่อเขาพูดว่า สิ่งใดที่ท่านต้องการเอาไปเถิดครับ ถ้าโรคของเธอระงับไปด้วยเภสัชขนานใดขนานหนึ่งบรรดาเภสัชเหล่านั้น เธออนุสรณ์ถึงพระดำรัสว่า ชื่อว่าสมอดองด้วยน้ำมูตรเน่านี้ บัณฑิตมีพระพุทธเจ้าเป็นต้นสรรเสริญแล้ว บรรพชาอาศัยเภสัชที่ดองด้วยน้ำมูตรเน่า เธอพึงกระทำความอุตสาหะในข้อนั้นตลอดชีวิตเถิด๑๘- จึงห้ามจตุมธุรส ประกอบเภสัชด้วยสมอดองน้ำมูตรเน่า จัดว่าเป็นผู้สันโดษอย่างยิ่งทีเดียว อาการของภิกษุนั้นนี้ ชื่อว่ายถาสารูปปสันโดษในคิลานปัจจัย.

สันโดษทั้งหมดซึ่งมีประเภทดังกล่าวแล้วนั้น ท่านเรียกว่าสันตุฏฐี. ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า โดยอรรถก็คือ อิตริตรปัจจยสันโดษ สันโดษด้วยปัจจัยตามมีตามได้. กถาที่เป็นไปด้วยอำนาจประกาศอานิสงส์ของสันตุฏฐินั้น พร้อมกับวิธีที่ชี้แนะเป็นต้น และด้วยอำนาจประกาศโทษของภิกษุผู้ตกอยู่ในความอยากอันต่างด้วยความปรารถนาเกินไปเป็นต้นอันเป็นปฏิปักษ์ต่อความสันโดษนั้น ชื่อว่า สันตุฏฐิกถา. ____________________________ ๑๘- วิ. มหา. เล่ม ๔/ข้อ ๑๔๓

แม้ในกถาอื่นจากนี้ ก็นัยนี้เหมือนกัน. ข้าพเจ้าจักกล่าวแต่เพียงความแปลกกันเท่านั้น.