วัน ชื่อว่าอุโบสถ เพราะเป็นที่เข้าจำของคนทั้งหลาย. บทว่า อุปวสนฺติ ความว่า เป็นผู้เข้าจำอยู่ด้วยศีล หรือด้วยการอดอาหาร.

จริงอยู่ ศัพท์ว่า อุโบสถ นี้มาในศีล ในประโยคมีอาทิว่า ๑- เราเข้าจำอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘. มาในวินัยกรรม มีปาติโมกข์อุเทศเป็นต้น ในประโยคมีอาทิว่า ๒- อุโบสถหรือปวารณา. มาในอุปวาส ในประโยคมีอาทิว่า ๓- อุโบสถของนายโคปาล อุโบสถของนิครนถ์. มาในบัญญัติ ในประโยคมีอาทิว่า ๔- พญานาค ชื่อว่าอุโบสถ. มาในวัน ในประโยคมีอาทิว่า ๕- วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ.

แม้ในที่นี้ พึงเห็นว่ามาในวันนั้นเอง. เพราะฉะนั้น บทว่า ตทหุโปสเถ ความว่า ในวันอันเป็นวันอุโบสถนั้น. ____________________________ ๑- องฺ. ติก. เล่ม ๒๐/ข้อ ๕๑๐ องฺ. ทสก. เล่ม ๒๔/ข้อ ๔๖ ๒- วิ. มหา. เล่ม ๔/ข้อ ๑๗๕ ๓- องฺ. ติก. เล่ม ๒๐/ข้อ ๕๑๐ ๔- ที. มหา. เล่ม ๑๐/ข้อ ๑๖๕ ๕- วิ. มหา. เล่ม ๔/ข้อ ๑๘๕

บทว่า นิสินฺโน โหติ ความว่า พระองค์แวดล้อมไปด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ประทับนั่งเพื่อทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์. ก็แลครั้นประทับนั่งแล้ว ทรงตรวจดูจิตของภิกษุเหล่านั้น ทรงเห็นคนทุศีลผู้หนึ่ง ทรงพระดำริว่า ถ้าเราจักแสดงปาติโมกข์ ในเมื่อบุคคลนี้นั่งอยู่ในที่นี้นั่นแหละ ศีรษะของผู้นั้นจักแตก ๗ เสี่ยง ดังนี้แล้ว จึงทรงดุษณีภาพเพื่ออนุเคราะห์ผู้นั้นนั่นแล.