พระโยคาวจรย่อมมนสิการโดยแยบคายว่า ๙- นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัยดังนี้.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแม้ข้ออื่นอีกว่า ๑๐- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุถึงพร้อมแล้วด้วยโยนิโสมนสิการ ภิกษุจักเจริญมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นอริยะที่จะพึงหวังได้ จักทำให้มากซึ่งมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นอริยะ ดังนี้. ____________________________ ๙- ม. มู. เล่ม ๑๒/ข้อ ๑๒ ๑๐- สํ. มหา. เล่ม ๑๙/ข้อ ๑๔

ต่อไปนี้เป็นความย่อแห่งคาถาว่า โยนิโส มนสิกาโร

ชื่อว่าเสกขะ เพราะยังต้องศึกษาสิกขาบททั้งหลาย หรือเพราะยังมีการศึกษาอยู่เป็นปกติ. ชื่อว่าภิกษุ เพราะเห็นภัยในสงสาร ธรรมไรๆ อื่นที่มีอุปการะมากเหมือนอย่างโยนิโสมนสิการ เพื่อให้ภิกษุผู้ยังเป็นเสกขะนั้นบรรลุพระอรหัตอันมีประโยชน์อย่างสูงสุด ย่อมไม่มี.