อีกอย่างหนึ่ง นรกชื่อว่าอบาย เพราะปราศจากความเจริญ อันถือว่าเป็นบุญซึ่งเป็นเหตุแห่งสวรรค์และนิพพาน. นรกชื่อว่าทุคติ เพราะเป็นที่ไป คือเป็นที่อาศัยของทุกข์.

อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าทุคติ เพราะเป็นที่ที่สัตว์ทั้งหลายผู้มากด้วยโทสะ ไปเกิดด้วยกรรมชั่ว. นรกชื่อว่าวินิบาต เพราะเป็นที่ที่สัตว์หมดอำนาจทำกรรมชั่วตกไป หรือเป็นที่ที่สัตว์พินาศมีอวัยวะน้อยใหญ่ย่อยยับตกไป. ชื่อว่านรก เพราะอรรถว่าหมดความยินดี เพราะความเจริญที่รู้กันว่าเป็นความยินดีมิได้มีในนรกนั้น.

อีกอย่างหนึ่ง ท่านกล่าวว่า ติรัจฉานโยนิ (กำเนิดเดียรัจฉาน) ด้วยอปายศัพท์. อนึ่ง ติรัจฉานโยนิเป็นอบาย เพราะปราศจากสุคติ นาคราชเป็นต้นผู้มีศักดิ์ใหญ่เกิดหาใช่ทุคติไม่ ชื่อปิตติวิสัยด้วยทุคติศัพท์.

จริงอยู่ ปิตติวิสัยนั้น เป็นทั้งอบาย เป็นทั้งทุคติ เพราะปราศจากสุคติ และเป็นคติของทุกข์ ไม่ใช่วินิบาต เพราะไม่ตกลงเช่นกับอสูร ชื่ออสุรกาย ด้วยวินิปาตศัพท์ ก็อสุรกายนั้นเป็นทั้งอบาย เป็นทั้งทุคติ เพราะอรรถตามที่กล่าวแล้ว. ท่านเรียกว่าวินิบาต เพราะตกไปทั้งร่างกาย. ท่านกล่าวนรกมีประการมากมาย มีอเวจีเป็นต้นด้วยนรกศัพท์.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๕,๗๒๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. ปุคคลสูตร”