พึงทราบปสาทกายแม้ในบทนี้ต่อไป.

จริงอยู่ ปสาทกายนั้นย่อมเป็นไปโดยความเป็นวัตถุทวารตามสมควรแก่กายวิญญาณเป็นต้น ก็วิญญาณทั้งหมดท่านเรียกว่ามโน ก็จริง แม้ถึงอย่างนั้น พึงทราบว่า ภวังค์พร้อมด้วยอาวัชชนะเป็นทวาร เพราะในที่นี้ท่านประสงค์เอาความเป็นทวาร. ____________________________ ๗- ขุ. ธ. เล่ม ๒๕/ข้อ ๒๗ ๘- ที. สี. เล่ม ๙/ข้อ ๑๓๒ ขุ. ปฏิ. เล่ม ๓๑/ข้อ ๖๘๗ ๙- ม. มู. เล่ม ๑๒/ข้อ ๑๒๖ ๑๐- ที. ปา. เล่ม ๑๑/ข้อ ๓๐๗ ม. มู. เล่ม ๑๒/ข้อ ๑๒๓ ๑๑- อภิ. สงฺ. เล่ม ๓๔/ข้อ ๙๑ ๑๒- ขุ. ปฏิ. เล่ม ๓๑/ข้อ ๗๒๗ ๑๓- องฺ. ติก. เล่ม ๒๐/ข้อ ๔๕๕

บทว่า เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ อคุตฺตานิ จ ภิกฺขุโน ความว่า ภิกษุใดไม่ปิดทวารอันมีใจเป็นที่ ๖ เหล่านี้ด้วยประตู คือ สติ เพราะถึงความประมาทโดยปราศจากสติ.

บทว่า โภชนมฺหิ ฯปฯ อธิคจฺฉติ ความว่า ภิกษุนั้นไม่รู้ประมาณในโภชนะตามนัยที่กล่าวแล้ว และเว้นการสำรวมในอินทรีย์ทั้งหลาย ย่อมถึงความทุกข์ด้วยประการทั้งปวง คือทุกข์กาย ในปัจจุบันด้วยโรคเป็นต้น และในภพหน้าต้องเข้าถึงทุคติ ทุกข์ใจด้วยถูกกิเลสมีราคะเป็นต้นแผดเผา และด้วยความริษยาและความแค้น เพราะเป็นอย่างนั้น