ก็ในอัตถปฏิสัมภิทานี้ โดยย่อ ผลของเหตุชื่อว่าอรรถ เพราะไม่มีทุกข์และเพราะควรถึงอย่างยิ่ง แต่โดยประเภท ธรรม ๕ อย่างเหล่านี้ คือ สิ่งใดๆ ที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น ๑ ความดับกิเลส ๑ คำพูดที่มีประโยชน์ ๑ วิบาก ๑ กิริยา ๑ ชื่อว่าอรรถ ญาณอันเป็นประเภทในอรรถนั้นของผู้พิจารณาอรรถนั้น ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา.

โดยย่อปัจจัยชื่อว่าธรรม เพราะปัจจัยนั้นย่อมจัด ย่อมให้ประพฤติและย่อมให้บรรลุถึงประโยชน์นั้นๆ ฉะนั้น ท่านจึงเรียกว่าธรรม แต่โดยประเภท ธรรม ๕ อย่างเหล่านี้ คือความเกิดแห่งผลอย่างใดอย่างหนึ่ง ๑ เหตุ ๑ อริยมรรค ๑ คำที่เป็นภาษิต ๑ กุศล ๑ ชื่อว่าธรรม ญาณอันเป็นประเภทในธรรมนั้นของผู้พิจารณาธรรมนั้น ชื่อธัมมปฏิสัมภิทา.

แม้ข้อนี้ท่านก็กล่าวไว้ว่า ๑๐- ความรู้ในทุกข์ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ความรู้ในทุกข์สมุทัย ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ความรู้ในทุกขนิโรธ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ความรู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา ความรู้ในเหตุ ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ความรู้ในผลของเหตุ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ธรรมเหล่าใดเกิดแล้ว เจริญแล้ว เกิดพร้อมแล้ว บังเกิดแล้ว บังเกิดยิ่งแล้ว ปรากฏแล้ว ความรู้ในธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ธรรมเหล่านั้นเกิดแล้ว เจริญแล้ว เกิดพร้อมแล้ว บังเกิดแล้ว บังเกิดยิ่งแล้วจากธรรมใด ความรู้ในธรรมนั้น ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ความรู้ในชราและมรณะ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา ความรู้ในเหตุเกิดชราและมรณะ ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ความรู้ในการดับชราและมรณะ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ความรู้ในปฏิปทาให้ถึงความดับชราและมรณะ ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ความรู้ในชาติ ในภพ ในอุปาทาน ในตัณหา ในเวทนา ในผัสสะ ในสฬายตนะ ในนามรูป ในวิญญาณ ในสังขารทั้งหลาย ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ความรู้ในเหตุเกิดสังขารชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา ความรู้ในการดับสังขาร ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา. ความรู้ในปฏิปทาให้ถึงความดับสังขาร ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ____________________________ ๑๐- อภิ. วิ. เล่ม ๓๕/ช้อ ๗๗๘

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ธรรม คือสุตตะ เคยยะ ฯลฯ เวทัลละ นี้ท่านเรียกว่าธัมมปฏิสัมภิทา. ภิกษุนั้นย่อมรู้ความแห่งภาษิตนั้นๆ ว่านี้เป็นความแห่งภาษิตนี้ ดังนี้ ท่านเรียกว่าอัตถปฏิสัมภิทา.