ในอริยสัจ ๔ นั้น อริยสัจคือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นไฉน อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ ดังนี้. ๒๐- ____________________________ ๒๐- อภิ. วิ. เล่ม ๓๕/ข้อ ๑๖๒

โดยสามัญลักษณะอย่างนี้ว่า ชื่อว่าอริยะ เพราะไกลจากกิเลสทั้งปวง เพราะทำความเป็นอริยะ และเพราะได้อริยผล. ชื่อว่าอัฏฐังคิกะ (มีองค์ ๘) เพราะอริยะมี ๘ อย่าง และเพราะเป็นเหตุโดยส่วนเดียว เพื่อบรรลุถึงนิพพาน. ชื่อว่ามรรค เพราะทำลายกิเลสให้สิ้นไป ผู้หวังประโยชน์ แสวงหา หรือแสวงหาพระนิพพานด้วยตนเอง ดังนี้.

โดยลักษณะวิเศษอย่างนี้ว่า สัมมาทิฏฐิมีการเห็นชอบเป็นลักษณะ สัมมาสังกัปปะมียกขึ้นชอบเป็นลักษณะ สัมมาวาจามีการกำหนดชอบเป็นลักษณะ สัมมากัมมันตะมีการสร้างสรรค์ชอบเป็นลักษณะ สัมมาอาชีวะมีความผ่องใสชอบเป็นลักษณะ สัมมาวายามะมีการประคองไว้ชอบเป็นลักษณะ สัมมาสติมีการตั้งไว้ชอบเป็นลักษณะ สัมมาสมาธิมีความไม่ฟุ้งซ่านชอบเป็นลักษณะ ดังนี้.

โดยการจำแนกหน้าที่อย่างนี้ว่า สัมมาทิฏฐิละมิจฉาทิฏฐิกับกิเลสอันเป็นข้าศึกของตนแม้อื่น กระทำพระนิพพานให้เป็นอารมณ์ และเห็นสัมปยุตธรรมโดยความไม่ลุ่มหลงด้วยการกำจัดโมหะอันปกปิดพระนิพพานนั้น แม้สัมมาสังกัปปะเป็นต้นก็เหมือนกัน ละมิจฉาสังกัปปะเป็นต้น กระทำนิโรธให้เป็นอารมณ์ และกระทำการยกขึ้นชอบ การกำหนด การสร้างสรรค์ ความผ่องใส การประคอง การตั้งไว้ การตั้งมั่นแห่งสหชาตธรรมทั้งหลาย ดังนี้

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๕,๙๖๕

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. วิตักกสูตร”