ท่านอธิบายไว้ว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทั้งหลายเหล่านั้นเป็นอย่างใด โดยย่อคือด้วยมรรคศีล ผลศีล โลกิยศีล โลกุตรศีลแม้ทั้งหมด ด้วยมรรคสมาธิ ผลสมาธิ โลกิยสมาธิ โลกุตรสมาธิแม้ทั้งหมด ด้วยมรรคปัญญา ผลปัญญา โลกิยปัญญา โลกุตรปัญญาแม้ทั้งหมด ด้วยสมาปัตติวิหารธรรมสองล้านสี่แสน ที่ทรงปฏิบัติตามทุกๆ วัน ด้วยตทังควิมุตติ วิกขัมภนวิมุตติ สมุจเฉทวิมุตติ ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ นิสสรณวิมุตติ แต่โดยพิสดาร พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นเป็นอย่างใด ด้วยอานุภาพอันเป็นอจินไตยไม่มีที่สุด ประมาณไม่ได้ ด้วยคุณคือทรงรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทั้งหลายก็เป็นอย่างนั้น

อันที่จริง พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายทั้งปวงมีความต่างกันด้วยความต่างกัน ๕ ประการเหล่านี้ คือ ความต่างกันด้วยอายุ ๑ ความต่างกันด้วยขนาดพระวรกาย ๑ ความต่างกันด้วยตระกูล ๑ ความต่างกันด้วยการบำเพ็ญทุกรกิริยา ๑ ความต่างกันด้วยพระรัศมี ๑ แต่ไม่มีความต่างกันไรๆ ในวิสุทธิมีศีลวิสุทธิเป็นต้น และในคุณที่พระองค์ทรงแทงตลอด ในการปฏิบัติสมถะและภาวนา ที่แท้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นพุทธะเหล่านั้นไม่ต่างกันและกัน ดุจทองคำที่แตกในท่ามกลาง เพราะฉะนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายในก่อนเป็นอย่างใด แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นี้ก็เป็นอย่างนั้น.

พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่าตถาคต เพราะเป็นเหมือนอย่างนั้น ด้วยประการฉะนี้.

อนึ่ง คต ศัพท์ในบทว่า ตถาคโต นี้มีความว่า วิธะ แต่ชาวโลกกล่าวคตศัพท์ ประกอบด้วยวิธศัพท์ ลงในอรรถว่าประการ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๕,๙๗๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. วิตักกสูตร”