ถามว่า ก็ตถาคตนั้นคือใคร พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่าตถาคต เพราะมีอะไร.
ตอบว่า มีพระสัทธรรม เพราะสัทธรรมคืออริยมรรค ไปแล้วเหมือนอย่างที่ควรไปด้วยการละเด็ดขาด โดยถอนฝ่ายของกิเลสไม่ให้เหลือ ด้วยกำลังสมถะและวิปัสสนาอันแนบแน่น.
ผลธรรมไปแล้ว คือเป็นไปเหมือนอย่างที่ควรไป ด้วยการละอย่างสงบตามสมควรแก่มรรคของตน. ส่วนนิพพานธรรม พระพุทธเจ้าเป็นต้นทรงรู้ คือทำให้แจ้งเหมือนอย่างที่พระองค์ทรงรู้ คือแทงตลอดด้วยปัญญา สำเร็จด้วยการสงบทุกข์ในวัฏฏะทั้งสิ้น ด้วยเหตุนั้น พระธรรมจึงชื่อว่าตถาคต แม้ปริยัติธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทรงรู้ ทรงประกาศ ทรงให้ เป็นไปเหมือนอย่างที่พระพุทธเจ้าแต่ก่อนให้เป็นไปแล้วตามสมควรมีอัธยาศัยเป็นต้นของเวไนยสัตว์ทั้งหลาย ด้วยอำนาจสุตตะ เคยยะเป็นต้นและด้วยอำนาจการประกาศความเป็นไปเป็นต้น เพราะเหตุนั้น พระธรรมจึงชื่อว่าตถาคต พระธรรมอันสาวกทั้งหลายของพระผู้มีพระภาคเจ้า รู้แล้ว รู้ทั่วถึงแล้ว เหมือนอย่างที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ เพราะเหตุนั้น พระธรรมจึงชื่อว่าตถาคต ด้วยประการฉะนี้.
แม้พระสัทธรรมทั้งหมด ก็ชื่อว่าตถาคต.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที