ในตัณหาเหล่านั้น วิภวตัณหาคืออะไร? คือ ความกำหนัด ความกำหนัดนัก ความกำหนัดกล้าแห่งจิต นี้เราตถาคตเรียกว่า วิภวตัณหา.

ตัณหาที่เหลือเรียกว่า กามตัณหา. ๑- ____________________________ ๑- อภิ. วิ. เล่ม ๓๕/ข้อ ๙๓๓

ก็ตัณหาทั้ง ๓ เหล่านี้แยกแต่ละอย่างออกเป็น ๖ โดยประเภทอารมณ์ คือรูปตัณหา ฯลฯ ธรรมตัณหา จึงเป็นตัณหา ๑๘ อย่าง ตัณหาเหล่านั้นรวมเป็น ๓๖ คือ ตัณหาในรูปภายในเป็นต้น ๑๘ ตัณหาในรูปภายนอกเป็นต้น ๑๘ ดังนั้นจึงรวมเป็นตัณหา ๑๐๘ โดยแยกเป็นอดีต ๓๖ อนาคต ๓๖ ปัจจุบัน ๓๖ (แต่) ตัณหานั้น เมื่อทำการสงเคราะห์อีก จัดโดยไม่เกี่ยวกับการแยกประเภทตามกาล (ทั้ง ๓) ก็มี ๓๖ เท่านั้นเอง เมื่อไม่ทำการจำแนกรูป (ตัณหา) เป็นต้นออกเป็นภายในภายนอกก็จะมี ๑๘ เท่านั้น เมื่อกระทำเพียงการจำแนกตามอารมณ์มีรูปเป็นต้นก็เหลือ ๖ เท่านั้น ตัณหาเหล่านั้น เมื่อจัดโดยไม่ทำการจำแนกไปตามอารมณ์ ก็มีเพียง ๓ เท่านั้นแล.

พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้