พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงว่า การเข้าไปหาอย่างนี้จะมีเฉพาะในปัจจุบันอย่างเดียวก็หามิได้ โดยที่แท้แล้ว แม้ในอดีตและอนาคตก็มีดังนี้ จึงตรัสว่า อตีตมฺปิ ภิกฺขเว ดังนี้เป็นต้น โดยสังเขปแล้ว ผู้ตั้งมั่นในสังกิเลสธรรม ชื่อว่าเป็นผู้มีอัธยาศัยชั่ว. ผู้ตั้งมั่นในโวทานธรรม ชื่อว่ามีอัธยาศัยงาม.

ถามว่า ก็การที่คนทุศีลคบคนทุศีลเท่านั้น การที่คนมีศีลคบคนมีศีลเท่านั้น การที่คนมีปัญญาทรามคบคนที่มีปัญญาทรามเท่านั้น การที่คนมีปัญญาคบคนที่มีปัญญาเท่านั้น นี้ใครกำหนด.

ตอบว่า ธาตุคืออัธยาศัยกำหนด.

เล่ากันว่า ภิกษุหลายรูปเที่ยวภิกษาจารในบ้านหมู่หนึ่ง คนเหล่านั้นนำภัตรเป็นอันมากมาใส่จนเต็มบาตร กล่าวว่า ขอพระคุณเจ้าทั้งหลายฉันตามส่วน (ที่ต้องการ) แล้วส่งไป. ภิกษุทั้งหลายพูดกันว่า อาวุโสทั้งหลาย คนทั้งหลายประกอบการงานที่เหมาะสมกับธาตุ (อัธยาศัย) ดังนี้. ธาตุคืออัธยาศัย ย่อมกำหนด (งานที่ทำ) อย่างนี้.