ในโลกทั้ง ๓ นั้น ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประสงค์เอาสัตวโลก. เพราะฉะนั้น บทว่า โลเก จึงได้แก่สัตวโลก.
แม้ในโลกเหล่านั้น บุคคล ๓ ประเภทไม่อุบัติในเทวโลก ไม่อุบัติในพรหมโลก (แต่) อุบัติในมนุษยโลก. ถึงในมนุษยโลกก็ไม่อุบัติในจักรวาลอื่น อุบัติขึ้นในจักรวาลนี้เท่านั้น ถึงแม้ในจักรวาลนี้ ก็ไม่อุบัติขึ้นในที่ทั่วไป พระตถาคตเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในมัชฌิมประเทศ ๑- (ที่มีอาณาเขต) ยาว ๓๐๐ โยชน์ กว้าง ๒๕๐ โยชน์ รอบด้าน ๙๐๐ โยชน์ ที่กำหนดไว้อย่างนี้ คือด้านทิศบูรพามีนิคมชื่อกชังคละ ถัดจากนั้นไปมีบ้าน ชื่อว่ามหาสารคาม ถัดจากนั้นไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมประเทศ. ด้านทิศอีสานมีแม่น้ำชื่อว่าสัลลวดี ถัดจากนั้นไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมประเทศ. ด้านทักษิณมีนิคมชื่อว่าเสตกัณณะ ถัดจากนั้นไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมประเทศ. ด้านทิศเหนือมีภูเขาชื่อว่าอุสีรธชะ ถัดจากนั้นไปเป็นปัจจันตชนบท ร่วมในเป็นมัชฌิมประเทศ.
มิใช่แต่พระตถาคตเจ้าจะเสด็จอุบัติขึ้นอย่างเดียวเท่านั้น พระปัจเจกพุทธเจ้า พระอัครสาวก พระอสีติมหาเถระ พระพุทธมารดา พระพุทธบิดา พระเจ้าจักรพรรดิ และพราหมณ์คฤหบดีผู้มีหลักฐาน ย่อมบังเกิดในมัชฌิมประเทศนี้เหมือนกัน. ____________________________ ๑- วิ. มหา. ๕/๒๓
ก็ในพระสูตรนี้ได้นัยนี้ในตถาคตวาระอย่างเดียว ด้วยสามารถแห่งสัพพัตถกนัย ในพระสูตรนอกนี้ ได้นัยด้วยสามารถแห่งเอกเทศนัย.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที