ในพระสูตรนี้ ตรัสว่า อุปฺปชฺชติ ทรงหมายถึงขณะแห่งอรหัตผลจิต. นี้เป็นอรรถาธิบายในคำว่า อุปฺปนฺโน โหติ นี้.

ถึงพระสาวกผู้ขีณาสพสร้างสมบุญสมภารที่เป็นเหตุแห่งสาวกโพธิญาณ บำเพ็ญคตปัจจาคตวัตรอันเป็นบุรพประโยค บุรพจริยา บังเกิดในภพสุดท้าย รู้เดียงสาตามลำดับแล้ว เห็นโทษในสงสาร ตั้งใจบรรพชายังบรรพชาให้ถึงสุดยอด บำเพ็ญศีลาทิคุณเป็นต้นอยู่ ประพฤติสมาทานธุดงคธรรม หมั่นประกอบความเพียรเครื่องตื่น ยังญาณทั้งหลายให้เกิดแล้ว เริ่มตั้งวิปัสสนา แม้เมื่อบรรลุซึ่งมรรคเบื้องต่ำ ชื่อว่าจะอุบัติ ในขณะแห่งอรหัตมรรคจิต จึงจะชื่อว่ากำลังอุบัติ แต่ในขณะแห่งอรหัตผลจิต ชื่อว่าอุบัติแล้ว.

ส่วนพระเสกขะตั้งแต่บุรพูปนิสัยจนถึงโคตรภูญาณ ชื่อว่าจะอุบัติ. ในขณะแห่งปฐมมรรคจิต ชื่อว่ากำลังอุบัติ. จำเดิมแต่ขณะแห่งปฐมผล ชื่อว่าอุบัติแล้ว.

ด้วยคำเพียงเท่านี้เป็นอันข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความแห่งบททั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกเหล่านี้ เมื่อจะอุบัติย่อมอุบัติขึ้นในโลกดังนี้ ไว้สมบูรณ์แล้ว.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๖,๔๙๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. โลกสูตร”