ความตรึก ความตรึกตรองอันประกอบด้วยกาม มิจฉาสังกัปปะนี้เรียกว่ากามธาตุ. ความตรึก ความตรึกตรองอันประกอบด้วยพยาบาท มิจฉาสังกัปปะนี้เรียกว่าพยาบาทธาตุ. ความที่จิตอาฆาตในอาฆาตวัตถุ ๑๐ ความอาฆาตมาดร้าย ความที่จิตไม่แช่มชื่น นี้เรียกว่าพยาบาทธาตุ. ความตรึก ความตรึกตรองอันประกอบด้วยวิหิงสา มิจฉาสังกัปปะนี้เรียกว่าวิหิงสาธาตุ. บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมเบียดเบียนสัตว์ด้วยวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่ง คือฝ่ามือ ก้อนดิน ท่อนไม้ ศัสตรา หรือเชือก นี้เรียกว่าวิหิงสาวิตก. ____________________________ ๑- อภิ. วิ. เล่ม ๓๕/ข้อ ๙๒๗

ฉะนั้น กถา ๒ อย่างในกามธาตุทั้ง ๓ นั้น ท่านร้อยกรองไว้หมดและไม่คละกัน. บรรดาธาตุทั้ง ๓ นั้น เมื่อถือเอากามธาตุ ธาตุทั้ง ๒ แม้นอกนี้ ก็ชื่อว่าย่อมเป็นอันถือเอาแล้วด้วย แต่ครั้นทรงนำออกจากกามธาตุนั้นแล้ว ก็จะทรงชี้ได้ว่า นี้เป็นพยาบาทธาตุ นี้เป็นวิหิงสาธาตุ ฉะนั้น กถานี้จึงชื่อว่าสัพพสังคาหิกา แต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อตรัสถึงกามธาตุ ก็ทรงวางพยาบาทธาตุไว้ในตำแหน่งแห่งพยาบาทธาตุ วางวิหิงสาธาตุไว้ในตำแหน่งแห่งวิหิงสาธาตุ แล้วตรัสบอกธาตุที่เหลือว่า ชื่อว่าเป็นกามธาตุ ฉะนั้น กถานี้จึงชื่อว่า อสัมภินนกถา.

พึงทราบเนื้อความในธรรมฝ่ายขาวโดยปริยายที่แยกจากที่กล่าวแล้วดังต่อไปนี้

วิตกที่ปฏิสังยุตด้วยเนกขัมมะ ชื่อว่าเนกขัมมวิตก เนกขัมมวิตกนั้นเป็นกามาวจรในส่วนเบื้องต้นที่เจริญอสุภ เป็นรูปาวจรในฌานที่มีอสุภเป็นอารมณ์ เป็นโลกุตระในเวลามรรคผลเกิดขึ้น เพราะทำฌานนั้นให้เป็นเบื้องบาท.