การเกิดขึ้นแห่งถีนมิทธะ โดยอโยนิโสมนสิการในอกุศลธรรมมีอรติเป็นต้น. ความเอือมระอา ชื่อว่าอรติ. ความเกียจคร้านทางกาย ชื่อว่าตันทิ. การบิดคร้านกาย ชื่อว่าวิชัมภิกา. ความมึนงงเพราะภัต คือความอึดอัดเพราะภัต ชื่อว่าภัตตสัมมทะ (ความเมาอาหาร). อาการที่จิตห่อเหี่ยว ชื่อว่าความหดหู่จิต. เมื่อยังอโยนิโสมนสิการให้เป็นไปมากครั้งในอกุศลธรรมเหล่านี้ ถีนมิทธะย่อมเกิดขึ้น.

ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสไว้ว่า ๑๙-

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีอยู่ อรติ (ความเอือมระอา) ตันทิ (ความคร้านกาย) วิชัมภิกา (ความบิดคร้านกาย) ความหดหู่ใจ การทำให้มากซึ่งอโยนิโสมนสิการในอรติเป็นต้นเหล่านั้น นี้เป็นเหตุนำผลมาให้ (อาหารปัจจัย) เพื่อการเกิดขึ้นแห่งถีนมิทธะที่ยังไม่เกิดขึ้นบ้าง เพื่อความเจริญยิ่ง เพื่อความไพบูลย์แห่งถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้วบ้าง. ____________________________ ๑๙- สํ. มหา. เล่ม ๑๙/ข้อ ๓๖๐

ส่วนการละถีนมิทธะ มีโดยโยนิโสมนสิการในอารัมภธาตุเป็นต้น ความเพียรที่เริ่มต้น ชื่อว่าอารัมภธาตุ. ความเพียรที่มีกำลังมากกว่านั้น เพราะออกไปแล้วจากความเกียจคร้าน ชื่อว่านิกขมธาตุ. ความเพียรที่มีกำลังมากกว่านั้นขึ้นไป เพราะก้าวไปสู่สถานที่ข้างหน้า ชื่อว่าปรักกมธาตุ.