บทว่า ยถาวาที ตถาการี ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อทรงแสดงธรรมแก่ชนเหล่าอื่น ตรัสธรรมเหล่าใดว่า ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศลมีโทษ วิญญูชนตำหนิ ที่บุคคลสมาทานครบถ้วนแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ พระองค์ทรงละธรรมเหล่านั้นได้เองโดยส่วนเดียวนั่นแหละ.

ส่วนธรรมเหล่าใด พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ไม่มีโทษ วิญญูชนสรรเสริญ ที่บุคคลสมาทานครบถ้วนแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ธรรมเหล่านั้น พระองค์ทรงเข้าถึงด้วยพระองค์เองอยู่แล้ว โดยส่วนเดียว เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า พึงทราบว่าตรัสอย่างใดก็ทรงทำได้อย่างนั้น.

บทว่า ยถาการี ตถาวาที ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปฏิบัติชอบแล้ว ด้วยสามารถแห่งการยังศีลเป็นต้นให้บริบูรณ์ ชื่อว่าทรงทำอย่างใดด้วยพระองค์เอง ก็ตรัสอย่างนั้น ด้วยสามารถแห่งการยังผู้อื่นให้ดำรงอยู่ในธรรมมีศีลเป็นต้นเหล่านั้น ด้วยพระธรรมเทศนา.

อธิบายว่า พระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้า อนุโลมตามพระวาจา แม้พระวาจาก็ทรงอนุโลมตามพระกาย เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงชื่อว่าเป็นผู้ตรัสอย่างใดก็ทรงทำอย่างนั้น และทรงทำอย่างใดก็ตรัสอย่างนั้น.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๖,๙๔๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๓. โลกสูตร”