คือ การละสักกายทิฏฐิ ด้วยการกำหนดนามรูป. ละอเหตุกทิฏฐิ และวิสมเหตุกทิฏฐิ ด้วยการกำหนดปัจจัย. ละความสงสัยด้วยการข้ามพ้นความสงสัย อันเป็นส่วนอื่นแห่งการกำหนดปัจจัยนั้นนั่นเอง. ละการยึดถือว่าเรา ว่าของเรา ด้วยการพิจารณากลาปะ. ละความสำคัญว่ามรรคในธรรมที่ไม่ใช่มรรค ด้วยการกำหนดมรรคและธรรมที่ไม่ใช่มรรค. ละอุจเฉททิฏฐิ ด้วยการเห็นความเกิดขึ้น. ละสัสสตทิฏฐิ ด้วยการเห็นความเสื่อม ละความสำคัญว่าสิ่งที่ไม่มีภัยในสิ่งที่มีภัย ด้วยการเห็นภัย. ละความสำคัญว่าความยินดี ด้วยการเห็นโทษ. ละความสำคัญว่าความยินดียิ่ง ด้วยการตามเห็นความเบื่อหน่าย. ละความเป็นผู้ไม่ใคร่เพื่อจะพ้น ด้วยมุญจิตุกัมยตาญาณ. ละความไม่วางเฉย ด้วยอุเบกขาญาณ. ละธัมมทิฏฐิ ด้วยอนุโลมญาณ และละการกำหนดสังขารนิมิตอันตรงกันข้ามกับพระนิพพาน ด้วยโคตรภูญาณนี้ ชื่อว่าตทังคปหาน.

ก็การละนิวรณ์ทั้งหลายที่สมาธิอันต่างด้วยอุปจารสมาธิและอัปปนาสมาธิกำจัดเสียได้ จนกระทั่งตนไม่เสื่อม (จากสมาธินั้น) และยังเป็นไปอยู่ และการละกล่าวคือการไม่บังเกิดขึ้นแห่งปัจจนิกธรรมมีวิตกเป็นต้น ตามสมควรแก่ตน ชื่อว่าวิกขัมภนปหาน.

ก็การละ กล่าวคือการตัดขาดซึ่งกองแห่งกิเลสอันเป็นฝ่ายของสมุทัยที่ท่านกล่าวไว้แล้วโดยนัยเป็นต้นว่า ๑๓- เพื่อละทิฏฐิตามหน้าที่ของตนในสันดานของตน โดยประกอบด้วยองค์มรรคนั้นๆ เพราะได้เจริญอริยมรรค ๔ แล้วโดยความไม่เป็นไปโดยส่วนเดียวอีก นี้ชื่อว่าสมุจเฉทปหาน.

ก็การที่กิเลสทั้งหลายสงบระงับไปในขณะแห่งผล ชื่อว่าปฏิปัสสัทธิปหาน.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๗,๐๐๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. อุรคสูตร”