ปัจฉาภัตกิจ เป็นไฉน
ข้าพเจ้าจะเฉลยคำถาม
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงกระทำการบริกรรมพระวรกายมีการล้างพระพักตร์เป็นต้นเพื่อทรงอนุเคราะห์ผู้อุปัฏฐาก และเพื่อให้พระวรกายมีผาสุก ทรงพักอยู่บนอาสนะอันสงัด จนถึงเวลาแห่งภิกขาจาร ในเวลาภิกขาจาร ทรงคาดประคดเอว ทรงห่มจีวร ทรงถือบาตร บางครั้งเสด็จไปพระองค์เดียว บางครั้งมีพระภิกษุสงฆ์แวดล้อมเสด็จสู่คามหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต บางคราวเสด็จไปตามปกติ บางคราวเสด็จไปด้วยปาฏิหาริย์เป็นไปมากมาย
คือ ลมอ่อนพัดไปข้างหน้าของพระโลกนาถผู้เสด็จไปเพื่อบิณฑบาตยังพื้นดินให้สะอาด เมฆโปรยหยดน้ำให้ละอองในหนทางสงบ ตั้งเป็นเพดานในเบื้องบน ลมอื่นๆ หอบดอกไม้ทั้งหลายโปรยลงบนทาง ภูมิประเทศที่ดอนก็จะยุบลง ที่ลุ่มก็จะฟูขึ้น ในสมัยจะประทับรอยพระบาท พื้นดินก็ราบเรียบหรือดอกปทุมทั้งหลายซึ่งมีสัมผัสสบาย ก็ปกปิดรอยพระบาท พอทรงวางพระบาทเบื้องขวาลงภายในเสาเขื่อน พระฉัพพัณณรังสีก็เปล่งออกจากพระวรกาย ทำปราสาทและเรือนยอดเป็นต้นเป็นดุจกรงทอง แผ่ซ่านไปข้างโน้นและข้างนี้. บรรดาช้างม้าและนกเป็นต้นดำรงอยู่ในที่ของตนๆ นั่นเทียว ก็ร้องเสียงระงมไพเราะดุจดุริยางค์มีกลองและพิณเป็นต้น และบรรดาเครื่องประดับกายของเหล่ามนุษย์ก็กระทำเสียงไพเราะเหมือนกัน.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที