บทว่า เตน โข ปน สมเยน ความว่า ในสมัยใด พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงคู้อปราชิตบัลลังก์ ตรัสรู้เฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ทรงประกาศพระบวรธรรมจักรแล้ว ทรงอาศัยพราหมณคามชื่อเอกนาลา ในแคว้นมคธ ทรงรอความแก่รอบแห่งอินทรีย์ของพราหมณ์ ประทับอยู่ ณ ทักขิณาคิริมหาวิหาร โดยสมัยนั้น. อธิบายว่า เป็นเหตุ.
ก็นิบาต ๒ อย่างนี้ในบทว่า โข ปน นี้ พึงเห็นว่าเป็นเพียงให้บทเต็ม หรือมีการแสดงอธิการอื่นเป็นอรรถ.
บทว่า กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ความว่า พราหมณ์นั้นเลี้ยงชีพด้วยการทำนา และโคตรของพราหมณ์นั้น ชื่อว่าภารทวาชะ เพราะฉะนั้น จึงเรียกอย่างนั้น.
บทว่า ปญฺจมตฺตานิ. มีอธิบายว่า มัตตศัพท์ในบทนี้ว่า โภชเน มตฺตญฺญุตา ย่อมเป็นไปในประมาณฉันใด มัตตศัพท์ในบทแม้นี้ว่า ปญฺจมตฺตานิ ย่อมเป็นไปในประมาณฉันนั้น เพราะฉะนั้น การประกอบไถประมาณ ๕๐๐ ไม่ขาดไม่เกิน ได้แก่การประกอบไถ ๕๐๐.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที