ก็ศรัทธาของพราหมณ์นั้น แม้มีลักษณะเพียงความไม่เลื่อมใสในการไปปราศกิเลส และการลุกขึ้นตามกาลก็ทุรพล เป็นไปพร้อมกับปัญญาที่มีกำลังย่อมไม่ทำความสำเร็จประโยชน์ ดุจโคเทียมในแอกอันเดียวกันกับช้าง เพราะฉะนั้น ศรัทธาของพราหมณ์นั้นยังมีอุปการะ เนื้อความนี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังพราหมณ์นั้นให้ตั้งอยู่ในศรัทธา อันจะพึงตรัสแม้ภายหลัง แต่ตรัสก่อน เพราะความที่พราหมณ์นั้นยังมีอุปการะอย่างนี้ เหมือนตรัสไว้แม้ในที่อื่น เพราะความที่พระองค์ทรงฉลาดในเทศนาว่า ศรัทธาย่อมรวบรวมเสบียง ๒- และว่า ศรัทธาเป็นเพื่อนสองของคน ๓- และว่า ศรัทธาเป็นทรัพย์ประเสริฐสุดของบุรุษในโลกนี้ ๔- และว่า คนย่อมข้ามโอฆะได้ด้วยศรัทธา ๕- และว่า มหานาคมีศรัทธาเป็นมือ ๖- และว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระอริยสาวกผู้มีศรัทธาแล ดังนี้. ____________________________ ๒- สํ. ส. เล่ม ๑๕/ข้อ ๒๑๖ ๓- สํ. สฬ. เล่ม ๑๘/ข้อ ๑๓๐ ๔- สํ. ส. เล่ม ๑๕/ข้อ ๒๐๓ ๕- ขุ. สุ. เล่ม ๒๕/ข้อ ๓๑๑ ๖- องฺ. ฉกฺก. เล่ม ๒๒/ข้อ ๓๑๔

ฝนมีอุปการะแก่พืชนั้น ฝนนั้นพระองค์ตรัสในลำดับแห่งศรัทธานั้นนั่นแล้ว จึงเป็นการเหมาะสม เนื้อความนี้พระองค์ควรตรัสแม้ในภายหลัง แต่ตรัสไว้ก่อน เพราะความที่พระองค์เป็นผู้สามารถเชื่อมธรรมด้วยประการฉะนี้. และธรรมอื่นมีงอนไถและเชือกเป็นต้น มีวิธีอย่างนี้.

ในพระสูตรนั้น ศรัทธามีความเลื่อมใสพร้อมเป็นลักษณะ หรือมีการหยั่งลงเป็นลักษณะ มีการวิ่งไปเป็นรส มีการน้อมใจเชื่อเป็นปัจจุปัฏฐาน หรือมีการไม่ข่นมัวเป็นปัจจุปัฏฐาน มีโสตาปัตติยังคะเป็นปทัฏฐาน หรือมีธรรมควรเชื่อเป็นปทัฏฐาน เป็นความเลื่อมใสของจิต เหมือนความใสของวัตถุมีกระจกหรือพื้นน้ำเป็นต้น เป็นที่ผ่องใสของสัมปยุตตธรรมทั้งหลาย ดุจแก้วมณีอันยังน้ำให้ใส เป็นที่ผ่องใสของน้ำฉะนั้น.

บทว่า พีชํ ได้แก่ พืช ๕ ชนิด คือ มูลพืช ขันธพืช ผลุพืช อัคคพืช พีชพืชเป็นที่ห้า. ๗- ____________________________ ๗- ที. สี. เล่ม ๙/ข้อ ๙