ก็เพราะในสูตรนี้ ทรงประกาศศีลขันธ์ด้วยศรัทธา ความเพียรและการคุ้มครองกายเป็นต้น ทรงประกาศปัญญาขันธ์ด้วยปัญญา ทรงประกาศสมาธิขันธ์ด้วยหิริและใจเป็นต้น ทรงประกาศนิโรธด้วยธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะ เพราะฉะนั้น จึงทรงประกาศขันธ์ ๓ อริยสัจ ๒ อย่าง โดยย่อว่า อริยมรรคและนิโรธด้วยประการฉะนี้ ทรงประกาศอริยสัจ ๔ ในพระสูตรนั้น โดยปฏิปักษ์ว่า มรรคเป็นปฏิปักษ์ต่อสมุทัย นิโรธเป็นปฏิปักษ์ทุกข์ โดยปริยาย ๒ ดังกล่าวแล้วนี้ เพราะฉะนั้น บัณฑิตพึงทราบว่า ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย.
ในบทว่า เอสาหํ เป็นต้น เรานั้น ชื่อว่า เอสาหํ.
บทว่า สรณํ คจฺฉามิ ความว่า พราหมณ์หมอบลงแทบพระบาท ถึงด้วยสรณคมน์ตลอดชีวิตก็ตาม บัดนี้ เมื่อยินดี จึงกราบทูลด้วยวาจา. หรือถึงพระพุทธเจ้าเท่านั้นเป็นสรณะตลอดชีวิต บัดนี้ ทำพระพุทธเจ้านั้นให้เป็นต้น จึงกราบทูลเพื่อถึงพระธรรมและพระสงฆ์ที่เหลือด้วย.
บทว่า อชฺชตคฺเค ได้แก่ ทำวันนี้ให้เป็นต้น. หรือว่า อชฺชทคฺเค ทอักษรทำการเชื่อมบท. มีอธิบายว่า ทำวันนี้เป็นเลิศ. ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ชื่อว่า ปาณุเปตํ. มีอธิบายว่า ชีวิตของข้าพระองค์ยังเป็นไปอยู่ตราบใด ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำ คือทรงรู้ข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต คือผู้ถึงสรณะด้วยสรณคมน์ ๓ ไม่มีศาสดาอื่นเป็นสรณะตราบนั้น.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที