บทว่า อณุกา ได้แก่ สัตว์ทั้งหลายที่มีอัตภาพละเอียด เกิดในน้ำเป็นต้น ไม่เป็นอารมณ์ของมังสจักษุ แต่เป็นวิสัยของทิพยจักษุ หรือสัตว์ทั้งหลายมีเล็นเป็นต้น. อนึ่ง สัตว์เหล่าใดมีประมาณต่ำกว่าสัตว์ที่ใหญ่หรือปานกลาง และกว่าสัตว์อ้วนหรือปานกลางในชาตินั้นๆ สัตว์เหล่านั้น พึงทราบว่า อณุกา.

บทว่า ถูลา ได้แก่ สัตว์ทั้งหลายที่มีอัตภาพกลมมีปลา เต่า หอยมุกและหอยโข่งเป็นต้น.

พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงสัตว์ทั้งหลาย โดยไม่มีส่วนเหลือด้วยติกะทั้งสามอย่างนี้แล้ว บัดนี้ จึงตรัสเพื่อทรงแสดง สัตว์เหล่านั้นสงเคราะห์แม้ด้วยทุกะทั้งสามมีอาทิว่า ทิฏฺฐา วา เย อทิฏฺฐา ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ทิฏฺฐา ได้แก่ ที่เคยเห็นด้วยอำนาจที่มาสู่คลองจักษุของตน.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๗,๖๕๙

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. เมตตสูตร”