บทว่า วิรโต กามสญฺญาย ความว่า ผู้เว้นจากกามสัญญาบางอย่างด้วยสมุจเฉทวิรัติอันสัมปยุตด้วยมรรคที่ ๔ โดยประการทั้งปวง บาลีว่า วิรตฺโต ดังนี้ก็มี. ในกาลนั้น คำว่า กามสญฺญาย เป็นสัตตมีวิภัตติ แต่ในสคาถวรรค บาลีว่า กามสญฺญาสุ ดังนี้ก็มี. ชื่อว่าล่วงสังโยชน์ทั้งปวงเสีย เพราะล่วงสังโยชน์ ๑๐ ด้วยมรรคแม้ทั้งสี่ หรือล่วงสังโยชน์เบื้องสูงด้วยมรรคที่สี่เท่านั้น. ชื่อว่ามีความเพลิดเพลินและภพหมดสิ้นแล้ว เพราะความที่ความเพลิดเพลิน กล่าวคือตัณหาพาให้เพลิดเพลินในสิ่งนั้นๆ และภพ ๓ หมดสิ้นแล้ว.

บทว่า โส ได้แก่ ภิกษุผู้ขีณาสพเช่นนั้น ย่อมไม่จมลงในอรรณพ คือสังสารวัฏอันลึก เข้าถึงผลแห่งนิพพานธาตุอันมีเบญจขันธ์เหลือ เพราะสิ้นความเพลิดเพลิน และไม่มีเบญจขันธ์เหลือ เพราะสิ้นภพ.

ลำดับนั้น เหมวตยักษ์แลดูสหายและยักษ์บริษัท เกิดปีติแลโสมนัส ชมเชยพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยคาถามีอย่างนี้ว่า คมฺภีรปญฺญํ เป็นต้น อภิวาทแล้ว พร้อมกับสหายและบริษัทใหญ่ทั้งหมดทำประทักษิณแล้ว ไปสู่ที่อยู่ของตน.

ก็คาถาเหล่านั้นมีอรรถวรรณนาดังนี้

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๗,๗๒๕

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. เหมวตสูตร”