บทว่า วิปฺปมุตฺโต ความว่า จริงอยู่ พระอรหันต์เป็นผู้ล่วงกำหนดอย่างนี้ ไม่เข้าถึงอายตนะไรๆ ต่อไป เพราะล่วงกำหนดแล้วแล เพราะมีปัญญาบริสุทธิ์ก้าวล่วงแล้ว ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า สพฺพายตเนหิ วิปฺปมุตฺโต หลุดพ้นแล้วจากอายตนะทั้งปวง. พึงทราบวินิจฉัยในคาถาที่ ๑๕.
บทว่า อญฺญาย ปทํ ได้แก่ รู้บทหนึ่งๆ ในบทสี่แห่งสัจจะด้วยปัญญากำหนดสัจจะอันเป็นส่วนเบื้องต้น.
บทว่า สเมจฺจ ธมฺมํ คือ ต่อจากนั้นตรัสรู้ธรรมคืออริยสัจสี่ด้วยอริยมรรคสี่.
บทว่า วิวฏํ ทิสฺวาน ปหานมาสวานํ ความว่า ทีนั้นเห็นความสิ้นอาสวะเป็นวิวัฎฏะ (นิพพาน) คือเปิดเผยให้ปรากฏด้วยปัจจเวกขณญาณ.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที