ความว่า พิจารณาโดยนัยเป็นต้นว่า อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป อมุตฺราสึ๕- ความว่า ไม่พ้นสังวัฏกัปและวิกัฏกัปไม่น้อย. ด้วยบทนี้ ท่านกล่าวถึงวิชชาต้น (คือปุพเพนิวาสานุสสติญาณ). ____________________________ ๕- วิ. มหา. เล่ม ๑/ข้อ ๓ องฺ. จตุกฺก. เล่ม ๒๑/ข้อ ๑๙๘ ขุ. อิติ. เล่ม ๒๕/ข้อ ๒๗๙

บทว่า สํสารํ ตทุภยํ จุตูปปาตํ พิจารณาสงสารทั้งสองอย่าง.

ความว่า พิจารณาสงสารทั้งสองอย่างนี้ คือจุติและอุปบัติของสัตว์ทั้งหลาย โดยนัยมีอาทิว่า อิเม วต โภนฺโต สตฺตา สัตว์ทั้งหลายผู้เจริญเหล่านี้หนอดังนี้. ด้วยบทนี้ ท่านกล่าวถึงวิชชาที่สอง คือจุตูปปาตญาณ

ด้วยบทที่เหลือ ท่านกล่าวถึงวิชชาที่สาม (คืออาสวักขยญาณ) ความเป็นผู้ปราศจากธุลีเป็นต้น และการบรรลุพระนิพพานย่อมมีได้ด้วยอาสวักขยญาณ.