ความว่า ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งย่อมเกิดขึ้น เพราะอวิชชาสะสมกรรมที่เป็นเหตุให้เกิดเป็นปัจจัย. แต่ทุกข์ในที่ทั้งหมดเป็นวัฏฏทุกข์เท่านั้น.

บทว่า ชาติมรณสํสารํ ชาติมรณะสงสาร. อธิบายว่า ชาติคือความเกิดแห่งขันธ์ มรณะคือความแตกไปแห่งขันธ์ สงสารคือความสืบต่อแห่งขันธ์.

บทว่า วชนฺติ ไป คือเข้าถึง.

บทว่า อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ มีความเป็นอย่างนี้และความเป็นอย่างอื่น คือความเป็นมนุษย์นี้ และความเป็นหมู่อื่นที่เหลือจากความเป็นมนุษย์นี้.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๘,๙๕๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๒. ทวยตานุปัสสนาสูตร”