๙. อุทปานสุตฺตวณฺณนา

[๖๙] นวเม มลฺเลสูติ มลฺลา นาม ชานปทิโน ราชกุมารา, เตสํ นิวาโส เอโกปิ ชนปโท รุฬฺหีวเสน "มลฺลา"ติ วุจฺจติ. เตสุ มลฺเลสุ, ยํ โลเก "มลฺโล"ติ วุจฺจติ. เกจิ ปน "มาเลสู"ติ ปฐนฺติ. จาริกญฺจรมาโนติ อตุริตจาริกาวเสน มหามณฺฑเล ชนปทจาริกญฺจรมาโน. มหตา ภิกฺขุสํเฆนาติ อปริจฺเฉทคุเณน มหนฺเตน สมณคเณน. ตทา หิ ภควโต มหาภิกฺขุปริวาโร อโหสิ. ถูณํ นาม มลฺลานํ พฺราหฺมณคาโมติ ปุรตฺถิมทกฺขิณาย ทิสาย มชฺฌิมปฺปเทสสฺส อวธิฏฺฐาเน มลฺลเทเส ถูณนามโก พฺราหฺมณพหุลตาย พฺราหฺมณคาโม, ตทวสรีติ ตํ อวสริ, ถูณคามมคฺคํ สมฺปาปุณีติ อตฺโถ. อสฺโสสุนฺติ สุณึสุ, โสตทฺวารสมฺปตฺตวจนนิคฺโฆสานุสาเรน ชานึสูติ อตฺโถ. โขติ ปทปูรเณ, อวธารณตฺเถ วา นิปาโต. ตตฺถ อวธารณตฺเถน อสฺโสสุํเยว, น เตสํ สวนนฺตราโย อโหสีติ วุตฺตํ โหติ. ปทปูรเณน ปทพฺยญฺชนสิลิฏฺฐตฺตมตฺตเมว. ถูเณยฺยกาติ ถูณคามวาสิโน. พฺราหฺมณคหปติกาติ เอตฺถ พฺรหฺมํ อณนฺตีติ พฺราหฺมณา, มนฺเต สชฺฌายนฺตีติ อตฺโถ. อิทเมว หิ ชาติพฺราหฺมณานํ นิพฺพจนํ, อริยา ปน พาหิตปาปตฺตา "พฺราหฺมณา"ติ วุจฺจนฺติ. คหปติกาติ ขตฺติยพฺราหฺมเณ วชฺเชตฺวา เย เกจิ อคารํ อชฺฌาวสนฺตา วุจฺจนฺติ, วิเสสโต เวสฺสา. พฺราหฺมณา จ คหปติกา จ พฺราหฺมณคหปติกา.

อิทานิ ยมตฺถํ เต อสฺโสสุํ, ตํ ปกาเสตุํ ๑- "สมโณ ขลุ โภ โคตโมติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ สมิตปาปตฺตา "สมโณ"ติ เวทิตพฺโพ. วุตฺตเญฺหตํ "สมิตาสฺส โหนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา"ติอาทิ. ๒- ภควา จ อนุตฺตเรน อริยมคฺเคน สพฺพโส สมิตปาโป. เตนสฺส ยถาภุจฺจคุณาธิคตเมตํ นามํ, ยทิทํ สมโณติ. ขลูติ อนุสฺสวตฺเถ นิปาโต. โภติ พฺราหฺมณชาติกานํ ชาติสมุทาคตํ อาลปนมตฺตํ,