๘. วิสาขาสุตฺตวณฺณนา

[๗๘] อฏฺฐเม วิสาขาย มิคารมาตุยา นตฺตา กาลงฺกตา โหตีติ วิสาขาย มหาอุปาสิกาย ปุตฺตสฺส ธีตา กุมาริกา กาลงฺกตา โหติ. สา กิร วตฺตสมฺปนฺนา สาสเน อภิปฺปสนฺนา มหาอุปาสิกาย เคหํ ปวิฏฺฐานํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ อตฺตนา กาตพฺพเวยฺยาวจฺจํ ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตญฺจ อปฺปมตฺตา อกาสิ, อตฺตโน ปิตามหิยา จิตฺตานุกูลํ ปฏิปชฺชิ. เตน วิสาขา เคหโต พหิ คจฺฉนฺตี สพฺพํ ตสฺสาเยว ภารํ กตฺวา คจฺฉติ, รูเปน จ ทสฺสนียา ปาสาทิกา, อิติ สา ตสฺสา วิเสสโต ปิยา มนาปา อโหสิ. สา โรคาภิภูตา กาลมกาสิ. เตน วุตฺตํ "เตน โข ปน สมเยน วิสาขาย มิคารมาตุยา นตฺตา กาลงฺกตา โหติ ปิยา มนาปา"ติ. อถ มหาอุปาสิกา ตสฺสา มรเณน โสกํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี ทุกฺขี ทุมฺมนา สรีรนิกฺเขปํ กาเรตฺวา "อปิ นาม สตฺถุ สนฺติกํ คตกาเล จิตฺตสฺสาทํ ลเภยฺยนฺ"ติ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิ. เตน วุตฺตํ "อถ โข วิสาขา มิคารมาตา"ติอาทิ. ตตฺถ ทิวา ทิวสฺสาติ ทิวสสฺสาปิ ทิวา, มชฺฌนฺติเก กาเลติ อตฺโถ.

ภควา วิสาขาย วฏฺฏาภิรตึ ชานนฺโต อุปาเยน โสกตนุกรณตฺถํ "อิจฺเฉยฺยาสิ ตฺวํ วิสาเข"ติอาทิมาห. ตตฺถ ยาวติกาติ ยตฺตกา ตทา กิร สตฺต ชนโกฏิโย สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ. ตํ สนฺธาย ภควา "กีวพหุกา ปน วิสาเข สาวตฺถิยา มนุสฺสา เทวสิกํ กาลํ กโรนฺตีติ ปุจฺฉิ. วิสาขา "ทสปิ ภนฺเต"ติอาทิมาห. ตตฺถ ตีณีติ ตโย. อยเมว วา ปาโฐ. อวิวิตฺตาติ อสุญฺญา.

อถ ภควา อตฺตโน อธิปฺปายํ ปกาเสนฺโต "อปิ นุ ตฺวํ กทาจิ กรหจิ อนลฺลวตฺถา วา ภเวยฺยาสิ อนลฺลเกสา วาติ อาห. นนุ เอวํ สนฺเต ตยา สพฺพกาลํ โสกาภิภูตาย มตานํ ปุตฺตาทีนํ อมงฺคลูปจารวเสน อุทโกโรหเนน อลฺลวตฺถาย อลฺลเกสาย เอว ภวิตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. ตํ สุตฺวา อุปาสิกา สํเวคชาตา "โน เหตํ ภนฺเต"ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปิยวตฺถุํ วิปฺปฏิสารโต อตฺตโน จิตฺตสฺส นิวตฺตภาวํ สตฺถุ อาโรเจนฺตี "อลํ เม ภนฺเต ตาว พหุเกหิ ปุตฺเตหิ จ นตฺตาเรหิ จา"ติ อาห.