๗. เมตฺตาภาวนาสุตฺตวณฺณนา

[๒๗] สตฺตเม ยานิ กานิจีติ อนวเสสปริยาทานํ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยาวตฺถูนีติ เตสํ นิยมนํ. ตตฺถ อุปธิ วุจฺจนฺติ ขนฺธา, อุปธิสฺส กรณํ สีลํ เอเตสํ, อุปธิปฺปโยชนานิ วา โอปธิกานิ. สมฺปตฺติภเว อตฺตภาวชนกานิ ปฏิสนฺธิปวตฺติวิปากทายกานิ. ปุญฺญกิริยาวตฺถูนีติ ปุญฺญกิริยา จ ตา เตสํ เตสํ ผลานิสํสานํ วตฺถูนิ จาติ ปุญฺญกิริยาวตฺถูนิ. ตานิ ปน สงฺเขปโต ทานมยํ สีลมยํ ภาวนามยนฺติ ติวิธานิ โหนฺติ. ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ปรโต ติกนิปาตวณฺณนายํ อาวิภวิสฺสติ. เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยาติ เมตฺตาภาวนาวเสน ปฏิลทฺธติกจตุกฺกชฺฌานสมาปตฺติยา. "เมตฺตา"ติ หิ วุตฺเต อุปจาโรปิ ลพฺภติ อปฺปนาปิ, "เจโตวิมุตฺตี"ติ ปน วุตฺเต อปฺปนาฌานเมว ลพฺภติ. ตํ หิ นีวรณาทิปจฺจนีกธมฺมโต จิตฺตสฺส สุฏฺฐุ วิมุตฺติภาเวน เจโตวิมุตฺตีติ วุจฺจติ. กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสินฺติ เมตฺตาพฺรหฺมวิหารสฺส โสฬสภาคํ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยาวตฺถูนิ น อคฺฆนฺติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา โย วิปาโก, ตํ โสฬสโกฏฺฐาเส กตฺวา ตโต เอกํ ปุน โสฬสโกฏฺฐาเส กตฺวา ตตฺถ โย เอกโกฏฺฐาโส, น ตํ อญฺญานิ โอปธิกานิ ปุญฺญกิริยาวตฺถูนิ อคฺฆนฺตีติ. อธิคฺคเหตฺวาติ อภิภวิตฺวา. ภาสเตติ อุปกฺกิเลสวิสุทฺธิยา ทิปฺปติ. ตปเตติ ตโต เอว อนวเสเส ปฏิปกฺขธมฺเม สนฺตปติ. วิโรจตีติ อุภยสมฺปตฺติยา วิโรจติ. เมตฺตา หิ เจโตวิมุตฺติ จนฺทาโลกสงฺขาตา วิคตูปกฺกิเลสา ชุณฺหา วิย ทิปฺปติ, อาตโป วิย อนฺธการํ ปจฺจนีกธมฺเม วิธมนฺตี ตปติ, โอสธิตารกา วิย วิชฺโชตมานา วิโรจติ จ.

เสยฺยถาปีติ โอปมฺมทสฺสนตฺเถ นิปาโต. ตารกรูปานนฺติ โชตีนํ. จนฺทิยาติ จนฺทสฺส อยนฺติ จนฺที, ตสฺสา จนฺทิยา, ปภาย ชุณฺหายาติ อตฺโถ. วสฺสานนฺติ วสฺสานํ พหุวจนวเสน ลทฺธโวหารสฺส อุตุโน. ปจฺฉิเม มาเสติ กตฺติกมาเส. สรทสมเยติ สรทกาเล. อสฺสยุชกตฺติกมาสา หิ โลเก "สรทอุตู"ติ วุจฺจนฺติ. วิทฺเธติ อุพฺพิทฺเธ, เมฆวิคเมน ทูรีภูเตติ อตฺโถ. เตเนวาห "วิคตวลาหเก"ติ. เทเวติ อากาเส. นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโนติ อุทยฏฺฐานโต อากาสํ อุลฺลงฺฆนฺโต. ตมคตนฺติ ตมํ. อภิวิหจฺจาติ อภิหนฺตฺวา วิธมิตฺวา. โอสธิตารกาติ อุสฺสนฺนา ปภา เอตาย ธียติ, โอสธีนํ วา อนุพลปฺปทายิตตฺตา โอสธีติ ลทฺธนามา ตารกา.