๔. ปญฺญาปริหีนสุตฺตวณฺณนา

[๔๑] จตุตฺเถ สุปริหีนาติ สุฏฺฐุ ปริหีนา. เย อริยาย ปญฺญาย ปริหีนาติ เย สตฺตา ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อุทยวยปฏิวิชฺฌเนน จตุสจฺจปฏิวิชฺฌเนน จ กิเลเสหิ อารกา ฐิตตฺตา อริยาย ปริสุทฺธาย วิปสฺสนาปญฺญาย จ มคฺคปญฺญาย จ ปริหีนา, เต โลกิยโลกุตฺตราหิ สมฺปตฺตีหิ อติวิย ปริหีนา มหาชานิกา. เก ปน เตติ? เย กมฺมาวรเณน สมนฺนาคตา. เต หิ มิจฺฉตฺตนิยตภาวโต เอกนฺเตน ปริหีนา อปริปุณฺณา มหาชานิกา. เตนาห "ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา"ติ. วิปากาวรณสมงฺคิโนปิ ปริหีนา. อถ วา สุกฺกปกฺเข อปริหีนา นาม ติวิธาวรณวิรหิตา สมฺมาทิฏฺฐิกา กมฺมสฺสกตญาเณน จ สมนฺนาคตา. เสสํ วุตฺตนยานุสาเรน เวทิตพฺพํ.

คาถาสุ ปญฺญายาติ นิสฺสกฺกวจนํ, วิปสฺสนาญาณโต มคฺคญาณโต จ ปริหาเนนาติ. สามิวจนํ วา เอตํ, ยถาวุตฺตญาณสฺส ปริหาเนนาติ, อุปฺปาเทตพฺพสฺส อนุปฺปาทนเมว เจตฺถ ปริหานํ. นิวิฏฺฐํ นามรูปสฺมินฺติ นามรูเป อุปาทานกฺขนฺธปญฺจเก "เอตํ มมา"ติอาทินา ตณฺหาทิฏฺฐิวเสน อภินิวิฏฺฐํ อชฺโฌสิตํ, ตโต เอว อิทํ สจฺจนฺติ มญฺญตีติ "อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺ"ติ มญฺญติ. "สเทวเก โลเก"ติ วิภตฺติ ปริณาเมตพฺพา.

เอวํ ปฐมคาถาย สงฺกิเลสปกฺขํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ยสฺสา อนุปฺปตฺติยา นามรูปสฺมึ มญฺญนาภินิเวเสหิ กิเลสวฏฺฏํ วตฺตติ, ตสฺสา อุปฺปตฺติยา วฏฺฏสฺส อุปจฺเฉโทติ ปญฺญาย อานุภาวํ ปกาเสนฺโต "ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมินฺ"ติ คาถมาห.