๑๒. ทิฏฺฐิคตสุตฺตวณฺณนา

[๔๙] ทฺวาทสเม ทฺวีหิ ทิฏฺฐิคเตหีติ เอตฺถ ทิฏฺฐิโยว ทิฏฺฐิคตานิ "คูถคตํ มุตฺตคตนฺ"ติอาทีสุ ๑- วิย. คหิตาการสุญฺญตา ยถา ทิฏฺฐีนํ คตมตฺตานีติ ทิฏฺฐิคตานิ, เตหิ ทิฏฺฐิคเตหิ. ปริยุฏฺฐิตาติ อภิภูตา ปลิพุทฺธา วา. ปลิโพธตฺโถ วาปิ หิ ปริยุฏฺฐานสทฺโท "โจรา มคฺเค ปริยุฏฺฐึสู"ติอาทีสุ ๒- วิย. เทวาติ อุปปตฺติเทวา. เต หิ ทิพฺพนฺติ อุฬารตเมหิ กามคุเณหิ ฌานาทีหิ จ กีฬนฺติ, อิทฺธานุภาเวน วา ยถิจฺฉิตมตฺถํ คจฺฉนฺติ อธิคจฺฉนฺตีติ จ เทวาติ วุจฺจนฺติ. มนสฺส อุสฺสนฺนตฺตา มนุสฺสา, อุกฺกฏฺฐนิทฺเทสวเสน เจตํ วุตฺตํ ยถา "สตฺถา เทวมนุสฺสานนฺ"ติ. โอลียนฺติ เอเกติ "สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา"ติ ภเวสุ โอสียนาภินิเวสภูเตน สสฺสตภาเวน เอกจฺเจ เทวา มนุสฺสา จ อวลียนฺติ อลฺลียนฺติ สงฺโกจํ อาปชฺชนฺติ, น ตโต นิสฺสรนฺติ. อติธาวนฺตีติ ปรมตฺถโต ภินฺนสภาวานมฺปิ สภาวธมฺมานํ ยฺวายํ เหตุผลภาเวน สมฺพนฺโธ, ตํ อคฺคเหตฺวา นานตฺตนยสฺสปิ คหเณน ตตฺถ ตตฺเถว ธาวนฺติ, ตสฺมา "อุจฺฉิชฺชติ อตฺตา จ โลโก จ, น โหติ ปรํ มรณา"ติ อุจฺเฉเท วา ภวนิโรธปฏิปตฺติยา ปฏิกฺเขปธมฺมตํ อภิธาวนฺติ อติกฺกมนฺติ. จกฺขุมนฺโต จ ปสฺสนฺตีติ จสทฺโท

เอวํ โอลียนาทิเก ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน อุทฺทิสิตุํ "กถญฺจ ภิกฺขเว"ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ภวาติ กามภโว รูปภโว อรูปภโว, อปเรปิ ตโย ภวา สญฺญีภโว อสญฺญีภโว เนวสญฺญีนาสญฺญีภโว, อปเรปิ ตโย ภวา เอกโวการภโว จตุโวการภโว ปญฺจโวการภโวติ. เอเตหิ ภเวหิ อารมนฺติ อภินนฺทนฺตีติ ภวารามา. ภเวสุ รตา อภิรตาติ ภวรตา. ภเวสุ สุฏฺฐุ มุทิตาติ ภวสมฺมุทิตา. ภวนิโรธายาติ เตสํ ภวานํ อจฺจนฺตนิโรธาย อนุปฺปาทนตฺถาย ธมฺเม เทสิยมาเนติ ตถาคตปฺปเวทิเต นิยฺยานิกธมฺเม วุจฺจมาเน. น ปกฺขนฺทตีติ สสฺสตาภินิวิฏฺฐตฺตา สงฺขิตฺตธมฺมตฺตา น ปวิสติ น โอคาหติ. น ปสีทตีติ ปสาทํ นาปชฺชติ น ตํ สทฺทหติ น สนฺติฏฺฐตีติ ตสฺสํ เทสนายํ น ติฏฺฐติ นาธิมุจฺจติ. เอวํ สสฺสตาภินิเวสเนน ภเวสุ โอลียนฺติ.