๕. อุปปริกฺขสุตฺตวณฺณนา

[๙๔] ปญฺจเม ตถา ตถาติ เตน เตน ปกาเรน. อุปปริกฺเขยฺยาติ วีมํเสยฺย ปริตุเลยฺย สมฺมเสยฺย วา. ยถา ยถาสฺส อุปปริกฺขโตติ ยถา ยถา อสฺส ภิกฺขุโน อุปปริกฺขนฺตสฺส. พหิทฺธา จสฺส วิญฺญาณํ อวิกฺขิตฺตํ อวิสฏนฺติ พหิทฺธา รูปาทิอารมฺมเณ อุปฺปชฺชนกวิกฺเขปาภาวโต อวิกฺขิตฺตํ สมาหิตํ. ตโต เอว อวิสฏํ สิยา. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- ภิกฺขเว เยน เยน ปกาเรน อิมสฺส อารทฺธวิปสฺสกสฺส ภิกฺขุโน อุปปริกฺขโต สงฺขาเร สมฺมสนฺตสฺส ปุพฺเพ สมาหิตาการสลฺลกฺขณวเสน สมถนิมิตฺตํ ๑- คเหตฺวา สกฺกจฺจํ นิรนฺตรํ สมฺมสนญาณํ

อิติ ภควา จตุสจฺจกมฺมฏฺฐานิกสฺส ภิกฺขุโน อนุกฺกเมน ปฏิปทาญาณทสฺสน- วิสุทฺธิยา อารทฺธาย อจฺจารทฺธวีริยอติสิถิลวีรียวิปสฺสนูปกฺกิเลเสหิ จิตฺตสฺส วิโสธนูปายํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ตถา วิโสธิเต วิปสฺสนาญาเณ นจิรสฺเสว วิปสฺสนํ มคฺเคน ฆเฏตฺวา สกลวฏฺฏทุกฺขสมติกฺกมาย สํวตฺตตีติ ทสฺเสนฺโต "พหิทฺธา ๒- ภิกฺขเว วิญฺญาเณ"ติอาทิมาห, ตํ วุตฺตนยเมว. ยํ ปน วุตฺตํ "อายตึ ชาติชรามรณทุกฺขสมุทยสมฺภโว น โหตี"ติ, ตสฺสตฺโถ:- เอวํ วิปสฺสนํ มคฺเคน ฆเฏตฺวา มคฺคปฏิปาฏิยา อคฺคมคฺเคน อนวเสสโต กิเลเสสุ ขีเณสุ อายตึ อนาคเต ชาติชรามรณสกลวฏฺฏทุกฺขสฺส สมุทยสงฺขาโต สมฺภโว อุปฺปาโท จ น