๙. เหมวตสุตฺตวณฺณนา

อชฺช ปนฺนรโสติ เหมวตสุตฺตํ. กา อุปฺปตฺติ? ปุจฺฉาวสิกา อุปฺปตฺติ. เหมวเตน หิ ปุฏฺโฐ ภควา "ฉสุ โลโก สมุปฺปนฺโน"ติอาทีนิ อภาสิ, ตตฺถ "อชฺช ปนฺนรโส"ติอาทิ สาตาคิเรน วุตฺตํ, "อิติ สาตาคิโร"ติอาทิ สงฺคติกาเรหิ, "กจฺจิ มโน"ติอาทิ เหมวเตน "ฉสุ โลโก"ติอาทิ ภควตา, ตํ สพฺพมฺปิ สโมธาเนตฺวา "เหมวตสุตฺตนฺ"ติ วุจฺจติ. "สาตาคิริสุตฺตนฺ"ติ เอกจฺเจ. ๑-

ตตฺถ ยายํ "อชฺช ปนฺนรโส"ติอาทิ คาถา, ตสฺสา อุปฺปตฺติ:- อิมสฺมึเยว ภทฺทกปฺเป วีสติวสฺสสหสฺสายุเกสุ ปุริเสสุ อุปฺปชฺชิตฺวา โสฬสวสฺสสหสฺสายุกานิ ฐตฺวา ปรินิพฺพุตสฺส ภควโต กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส มหติยา ปูชาย สรีรกิจฺจํ อกํสุ. ตสฺส ธาตุโย อวิกิริตฺวา สุวณฺณกฺขนฺโธ วิย เอกคฺฆนา หุตฺวา อฏฺฐํสุ. ๒- ทีฆายุกพุทฺธานํ หิ เอสา ธมฺมตา. อปฺปายุกพุทฺธา ปน ยสฺมา พหุตเรน ชเนน อทิฏฺฐาเอว ปรินิพฺพายนฺติ, ตสฺมา ธาตุปูชมฺปิ กตฺวา "ตตฺถ ชนา ปุญฺญํ ปสวิสฺสนฺตี"ติ อนุกมฺปกาย "ธาตุโย วิกิรนฺตู"ติ อธิฏฺฐหนฺติ, เตน เตสํ สุวณฺณวณฺณนา ๓- วิย ธาตุโย วิกิรนฺติ เสยฺยถาปิ อมฺหากํ ภควโต.

มนุสฺสา ตสฺส ภควโต เอกํเยว ธาตุฆรํ กตฺวา เจติยํ ปติฏฺฐาเปสุํ. โยชนํ อุพฺเพเธน ปริกฺเขเปน จ. ตสฺส เอเกกคาวุตนฺตรานิ จตฺตาริ ทฺวารานิ อเหสุํ, เอกํ ทฺวารํ กึกิราชา ๔- อคฺคเหสิ, เอกํ ตสฺเสว ปุตฺโต ปฐวินฺธโร นาม, เอกํ เสนาปติปฺปมุขา อมจฺจา, เอกํ เสฏฺฐิปฺปมุขา ชานปทา. รตฺตสุวณฺณมยา เอกคฺฆนา รตฺตสุวณฺณรสปฏิภาคา จ นานารตนมยา อิฏฺฐกา อเหสุํ เอเกกา สตสหสฺสคฺฆนิกา. เต หริตาลมโนสิลาหิ มตฺติกากิจฺจํ สุรภิเตเลน อุทกกิจฺจญฺจ กตฺวา ตํ เจติยํ ปติฏฺฐาเปสุํ.