๖. กปิลสุตฺต (ธมฺมจริยสุตฺต) วณฺณนา

ธมฺมจริยนฺติ กปิลสุตฺตํ. ๑- กา อุปฺปตฺติ? เหมวตสุตฺเต วุตฺตนเยเนว ปรินิพฺพุเต กสฺสเป ภควติ เทฺว กุลปุตฺตา ภาตโร นิกฺขมิตฺวา สาวกานํ สนฺติเก ปพฺพชึสุ. เชฏฺโฐ โสธโน ๒- นาม, กนิฏฺโฐ กปิโล นาม. เตสํ มาตา สาธนี ๓- นาม, กนิฏฺฐภคินี ตาปนา นาม. ตาปิ ภิกฺขุนีสุ ปพฺพชึสุ. ตโต เต เทฺวปิ เหมวตสุตฺเต วุตฺตนเยเนว "สาสเน ภนฺเต ๔- กติ ธุรานี"ติ ปุจฺฉิตฺวา ๕- สุตฺวา เตสุ ๖- เชฏฺโฐ "วาสธุรํ ปูเรสฺสามี"ติ ปญฺจ วสฺสานิ อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติเก วสิตฺวา ปญฺจวสฺโส หุตฺวา ยาว อรหตฺตํ, ตาว กมฺมฏฺฐานํ สุตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วายมนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณิ. กปิโล "อหนฺตาว ตรุโณ, วุฑฺฒกาเล ๗- วาสธุรมฺปิ ปริปูเรสฺสามี"ติ คนฺถธุรํ อารภิตฺวา เตปิฏโก อโหสิ. ตสฺส ปริยตฺตึ นิสฺสาย ปริวาโร, ปริวารํ นิสฺสาย ลาโภ อุทปาทิ.

โส พาหุสจฺจมเทน มตฺโต ปณฺฑิตมานี อนญฺญาเตปิ อญฺญาตมานี หุตฺวา ปเรหิ วุตฺตํ กปฺปิยมฺปิ อกปฺปิยํ, อกปฺปิยมฺปิ กปฺปิยํ, สาวชฺชมฺปิ อนวชฺชํ, อนวชฺชมฺปิ สาวชฺชนฺติ ภณติ. ตโต ๘- เปสเลหิ ภิกฺขูหิ "มา อาวุโส กปิล เอวํ อวจา"ติอาทินา นเยน โอวทิยมาโน "ตุเมฺห กึ ชานาถ ริตฺตมุฏฺฐิสทิสา"ติอาทีหิ วจเนหิ ขุํเสนฺโต วมฺเภนฺโตเยว จรติ. ภิกฺขู ตสฺส ภาตุโน โสธนตฺเถรสฺสาปิ เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. โสปิ นํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห "อาวุโส กปิล สาสนสฺส อายุ นาม ตุมฺหาทิสานํ สมฺมาปฏิปตฺติ, มา อาวุโส กปฺปิยมฺปิ อกปฺปิยํ, อกปฺปิยมฺปิ กปฺปิยํ, สาวชฺชมฺปิ อนวชฺชํ, อนวชฺชมฺปิ