๑๑. นาลกสุตฺตวณฺณนา

[๖๘๕] อานนฺทชาเตติ นาลกสุตฺตํ. กา อุปฺปตฺติ? ปทุมุตฺตรสฺส กิร ภควโต สาวกํ โมเนยฺยปฏิปทํ ปฏิปนฺนํ ทิสฺวา ตถตฺตํ อภิกงฺขมาโน ตโต ปภุติ กปฺปสตสหสฺสํ ปารมิโย ปูเรตฺวา อสิตสฺส อิสิโน ภาคิเนยฺโย นาลโก นาม ตาปโส ภควนฺตํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺติตทิวสโต สตฺตเม ทิวเส "อญฺญาตเมตนฺ"ติ- อาทีหิ ทฺวีหิ คาถาหิ โมเนยฺยปฏิปทํ ปุจฺฉิ, ตสฺส ภควา "โมเนยฺยํ เต อุปญฺญิสฺสนฺ"ติอาทินา นเยน ตํ พฺยากาสิ. ปรินิพฺพุเต ปน ภควติ สงฺคีตึ กโรนฺเตนายสฺมตา มหากสฺสเปน อายสฺมา อานนฺโท ตเมว โมเนยฺยปฏิปทํ ปุฏฺโฐ เยน ยทา จ สมาทปิโต นาลโก ภควนฺตํ ปุจฺฉิ, ตํ สพฺพํ ปากฏํ กตฺวา ทสฺเสตุกาโม "อานนฺทชาเต"ติอาทิกา วีสติ วตฺถุคาถาโย วตฺวา อภาสิ. ตํ สพฺพมฺปิ "นาลกสุตฺตนฺ"ติ วุจฺจติ.

ตตฺถ อานนฺทชาเตติ สมิทฺธิชาเต วุฑฺฒิปฺปตฺเต. ปตีเตติ ตุฏฺเฐ. อถ วา อานนฺทชาเตติ ปมุทิเต. ปตีเตติ โสมนสฺสชาเต. สุจิวสเนติ อกิลิฏฺฐวสเน. เทวานํ หิ กปฺปรุกฺขนิพฺพตฺตานิ นิวสนานิ ๑- รชํ วา มลํ วา น คณฺหนฺติ. ทุสฺสํ คเหตฺวาติ อิธ ทุสฺสสทิสตฺตา "ทุสฺสนฺ"ติ ลทฺธโวหารํ ทิพฺพํ วตฺถํ อุกฺขิปิตฺวา. อสิโต อิสีติ กณฺหสรีรวณฺณตฺตา เอวํลทฺธนาโม อิสิ. ทิวาวิหาเรติ ทิวาวิหารฏฺฐาเน. เสสํ ปทโต อุตฺตานเมว.

สมฺพนฺธโต ปน:- อยํ กิร สุทฺโธทนสฺส ปิตุ สีหหนุรญฺโญ ปุโรหิโต สุทฺโธทนสฺสาปิ อนภิสิตฺตกาเล สิปฺปาจริโย หุตฺวา อภิสิตฺตกาเล ปุโรหิโตเยว อโหสิ ๒- ตสฺส สายํ ปาตํ ราชุปฏฺฐานํ อาคตสฺส ราชา ทหรกาเล วิย นิปจฺจการํ อกตฺวา อญฺชลิกมฺมมตฺตเมว กโรติ. ธมฺมตา กิเรสา ปตฺตาภิเสกานํ