๕. ปฐมฏฺฐกสุตฺตวณฺณนา

[๘๐๓] ปรมนฺติ ทิฏฺฐีสูติ ปรมฏฺฐกสุตฺตํ. กา อุปฺปตฺติ? ภควติ กิร สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต นานาติตฺถิยา สนฺนิปติตฺวา อตฺตโน อตฺตโน ทิฏฺฐึ ทสฺเสนฺตา ๑- "อิทํ ปรมนฺ"ติ ๒- กลหํ กตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา สมฺพหุเล ชจฺจนฺเธ สนฺนิปาตาเปตฺวา "อิเมสํ หตฺถึ ทสฺเสถา"ติ อาณาเปสิ. ราชปุริสา อนฺเธ สนฺนิปาตาเปตฺวา "หตฺถึ ปุรโต สยาเปตฺวา ปสฺสถา"ติ อาหํสุ. เต หตฺถิสฺส เอกเมกํ องฺคํ ปรามสึสุ. ตโต รญฺญา "กีทิโส ภเณ หตฺถี"ติ ปุฏฺโฐ โย โสณฺฑํ ปรามสิ, โส "เสยฺยถาปิ มหาราช นงฺคลสีสา"ติ ๓- ภณิ. เย ทนฺตาทีนิ ปรามสึสุ, เต อิตรํ "มา โภ รญฺโญ ปุรโต มุสา ภณี"ติ ปริภาสิตฺวา "เสยฺยถาปิ มหาราช ภิตฺติขิโล"ติอาทีนิ อาหํสุ. ราชา สพฺพํ สุตฺวา "อีทิโส ตุมฺหากํ สมโย"ติ ติตฺถิเย อุยฺโยเชสิ. อญฺญตโร ปิณฺฑจาริโก ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตสฺสํ อฏฺฐุปฺปตฺติยํ ภิกขู อามนฺเตตฺวา "ยถา ภิกฺขเว ชจฺจนฺธา หตฺถึ อชานนฺตา ตํ ตํ องฺคํ ปรามสิตฺวา วิวทึสุ, เอวํ ติตฺถิยา วิโมกฺขนฺติกธมฺมมชานนฺตา ตํ ตํ ทิฏฺฐึ ปรามสิตฺวา วิวทนฺตี"ติ วตฺวา ธมฺมเทสนตฺถํ อิมํ สุตฺตมภาสิ.

ตตฺถ ปรมนฺติ ทิฏฺฐีสุ ปริพฺพสาโนติ "อิทํ ปรมนฺ"ติ คเหตฺวา สกาย สกาย ทิฏฺฐิยา วสมาโน. ยทุตฺตริ กุรุเตติ ยํ อตฺตโน สตฺถาราทึ เสฏฺฐํ กโรติ. หีนาติ อญฺเญ ตโต สพฺพมาหาติ ตํ อตฺตโน สตฺถาราทึ ฐเปตฺวา ตโต อญฺเญ สพฺเพ "หีนา อิเม"ติ อาห. ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวตฺโตติ เตน การเณน โส ทิฏฺฐิกลเห อวีติวตฺโตว โหติ.