๘. ปสูรสุตฺตวณฺณนา

[๘๓๑] อิเธว สุทฺธีติ ปสูรสุตฺตํ. กา อุปฺปตฺติ? ภควติ กิร สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต ปสูโร นาม ปริพฺพาชโก มหาวาที, โส "อหมสฺมิ สกลชมฺพุทีเป วาเทน อคฺโค, ตสฺมา ยถา ชมฺพุทีปสฺส ชมฺพุ ปญฺญาณํ, เอวํ มมาปิ ภวิตุํ อรหตี"ติ ชมฺพุสาขํ ธชํ กตฺวา สกลชมฺพุทีเป ปฏิวาทํ อนาสาเทนฺโต อนุปุพฺเพน สาวตฺถึ อาคนฺตฺวา นครทฺวาเร วาลิกตฺถลํ กตฺวา ตตฺถ สาขํ อุสฺสาเปตฺวา "โย มยา สทฺธึ วาทํ กาตุํ สมตฺโถ, โส อิมํ สาขํ ภญฺชตู"ติ วตฺวา นครํ ปาวิสิ. ตํ ฐานํ มหาชโน ปริวาเรตฺวา อฏฺฐาสิ. เตน จ สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา สาวตฺถิโต นิกฺขมติ, โส ตํ ทิสฺวา สมฺพหุเล คามทารเก ปุจฺฉิ "กึ เอตํ ทารกา"ติ, เต สพฺพํ อาจิกฺขึสุ. "เตนหิ นํ ตุเมฺห อุทฺธริตฺวา ปาเทหิ ภญฺชถ, `วาทตฺถิโก วิหารํ อาคจฺฉตู'ติ จ ภณถา"ติ วตฺวา ปกฺกามิ.

ปริพฺพาชโก ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ อาคนฺตฺวา อุทฺธริตฺวา ภคฺคํ สาขํ ทิสฺวา "เกนิทํ การิตนฺ"ติ ปุจฺฉิ. "พุทฺธสาวเกน สาริปุตฺเตนา"ติ จ วุตฺเต ปมุทิโต หุตฺวา "อชฺช มม ชยํ สมณสฺส จ ปราชยญฺจ ปณฺฑิตา ปสฺสนฺตู"ติ ปญฺหวีมํสเก การณิเก อาเนตุํ สาวตฺถึ ปวิสิตฺวา วีถิสิงฺฆาฏกจจฺจเรสุ วิจรนฺโต "สมณสฺส โคตมสฺส อคฺคสาวเกน สห วาเท ปญฺญาปฏิภานํ โสตุกามา โภนฺโต นิกฺขมนฺตู"ติ อุคฺโฆเสสิ. "ปณฺฑิตานํ วจนํ โสสฺสามา"ติ สาสเน ปสนฺนาปิ อปฺปสนฺนาปิ พหู มนุสฺสา นิกฺขมึสุ. ตโต ปสูโร มหาชนปริวุโต "เอวํ วุตฺเต เอวํ ภณิสฺสามี"ติอาทีนิ วิตกฺเกนฺโต วิหารํ อคมาสิ. เถโร "วิหาเร อุจฺจาสทฺทมหาสทฺโท ชนพฺยากุลญฺจ มา อโหสี"ติ เชตวนทฺวารโกฏฺฐเก อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา นิสีทิ.

ปริพฺพาชโก เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา "ตฺวํ โภ ปพฺพชิต มยฺหํ ชมฺพุธชํ ภญฺชาเปสี"ติ อาห. "อาม ปริพฺพาชกา"ติ จ วุตฺเต "โหตุ โน โภ กาจิ กถาปวตฺตี"ติ อาห. "โหตุ ปริพฺพาชกา"ติ จ เถเรน สมฺปฏิจฺฉิเต "ตฺวํ สมณ ปุจฺฉ, อหํ วิสฺสชฺเชสฺสามี"ติ อาห. ตโต นํ เถโร อวจ "กึ ปริพฺพาชก ทุกฺกรํ ปุจฺฉา, อุทาหุ วิสฺสชฺชนนฺ"ติ. วิสฺสชฺชนํ โภ ปพฺพชิต, ปุจฺฉาย กึ ทุกฺกรํ, ตํ โย หิ โกจิ ยํ กิญฺจิ ปุจฺฉตีติ. "เตนหิ ปริพฺพาชก ตฺวํ ปุจฺฉ, อหํ วิสฺสชฺเชสฺสามี"ติ เอวํ วุตฺเต ปริพฺพาชโก "สาธุรูโป ภิกฺขุ ปาเทน สาขํ ๑- ภญฺชาเปสี"ติ วิมฺหิตจิตฺโต หุตฺวา เถรํ ปุจฺฉิ "โก ปุริสสฺส กาโม"ติ. "สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม"ติ ๒- เถโร อาห. โส ตํ สุตฺวา เถเร วิรุทฺธสญฺญี หุตฺวา ปราชยํ อาโรเปตุกาโม อาห "จิตฺรวิจิตฺรารมฺมณํ ปน โภ ปพฺพชิต ปุริสสฺส กามํ น วเทสี"ติ. อาม ปริพฺพาชก น วเทมีติ. ตโต นํ ปริพฺพาชโก ยาว ติกฺขตฺตุํ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา "สุณนฺตุ โภนฺโต สมณสฺส วาเท โทสนฺ"ติ ปญฺหวีมํสเก อาลปิตฺวา อาห "โภ ปพฺพชิต ตุมฺหากํ สพฺรหฺมจาริโน อรญฺเญ วิหรนฺตี"ติ. อาม ปริพฺพาชก วิหรนฺตีติ. เต ตตฺถ วิหรนฺตา กามวิตกฺกาทโย วิตกฺเก วิตกฺเกนฺตีติ. อาม ปริพฺพาชก ปุถุชฺชนา สหสา วิตกฺเกนฺตีติ. "ยทิ เอวํ เตสํ สมณภาโว กุโต, นนุ เต อคาริกา กามโภคี ๓- โหนฺตีติ เอวญฺจ ปน วตฺวา อถาปรํ เอตทโวจ:-