๒๑. ปกิณฺณกวคฺควณฺณนา

๑. อตฺตโนปุพฺพกมฺมวตฺถุ. (๒๑๓)

"มตฺตาสุขปริจฺจาคาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ อารพฺภ กเถสิ.

เอกสฺมึ หิ สมเย เวสาลี อิทฺธา อโหสิ ผีตา พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา. ตตฺถ หิ วาเรน รชฺชํ กโรนฺตานํ ขตฺติยานํเยว สตฺตสตาธิกานิ สตฺต สหสฺสานิ สตฺต จ ขตฺติยา อเหสุํ. เตสํ วสนตฺถาย ตตฺตกาเยว ปาสาทา, ตตฺตกาเนว กูฏาคารานิ; อุยฺยาเน วิหารตฺถาย ตตฺตกาเยว อารามา จ โปกฺขรณิโย จ อเหสุํ. สา อปเรน สมเยน ทุพฺภิกฺขา อโหสิ ทุสฺสสฺสา. ตตฺถ ฉาตกโทเสน ปฐมํ ทุคฺคตมนุสฺสา กาลมกํสุ. เตสํ ตตฺถ ตตฺถ ฉฑฺฑิตานํ กุณปานํ คนฺเธน อมนุสฺสา นครํ ปวิสึสุ. อมนุสฺสุปทฺทเวน พหุตรา กาลมกํสุ. เตสํ กุณปคนฺธปฏิกูลตาย สตฺตานํ อหิวาตกโรโค อุปฺปชฺชิ. เอวํ "ทุพฺภิกฺขภยํ อมนุสฺสภยํ โรคภยนฺติ ตีณิ ภยานิ อุปฺปชฺชึสุ. นครวาสิโน สนฺนิปติตฺวา ราชานํ อาหํสุ "มหาราช อิมสฺมึ นคเร ตีณิ ภยานิ อุปฺปนฺนานิ, อิโต ปุพฺเพ ยาว สตฺตมา ราชปริวฏฺฏา เอวรูปํ ภยํ นาม น อุปฺปนฺนปุพฺพํ; ธมฺมิกราชูนํ หิ กาเล เอวรูปํ ภยํ น อุปฺปชฺชตีติ. ราชา สณฺฐาคาเร สพฺเพสํ สนฺนิปาตํ กาเรตฺวา "สเจ เม อธมฺมิกภาโว อตฺถิ, ตํ วิจินถาติ อาห. เวสาลีวาสิโน สพฺพํ ปเวณึ วิจินนฺตา รญฺโญ กญฺจิ โทสํ อทิสฺวา "มหาราช นตฺถิ เต โทโสติ วตฺวา "กถนฺนุ โข อิทํ อมฺหากํ ภยํ วูปสมํ คจฺเฉยฺยาติ มนฺตยึสุ. ตตฺถ เอกจฺเจหิ "พลิกมฺเมน อายาจนาย มงฺคลกิริยายาติ วุตฺเต, สพฺพมฺปิ ตํ วิธึ กตฺวา ปฏิพาหิตุํ นาสกฺขึสุ. อญฺเญ เอวมาหํสุ "ฉ สตฺถาโร มหานุภาวา, เตสุ อิธาคตมตฺเตสุ, ภยํ วูปสเมยฺยาติ. อปเร "สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน, โส หิ ภควา สพฺพสตฺตหิตาย ธมฺมํ เทเสสิ มหิทฺธิโก มหานุภาโว; ตสฺมึ อิธาคเต, อิมานิ ภยานิ วูปสมํ คจฺเฉยฺยุนฺติ อาหํสุ. เตสํ วจนํ สพฺเพปิ อภินนฺทิตฺวา "กหํ นุ โข โส ภควา เอตรหิ วิหรตีติ อาหํสุ. ตทา ปน สตฺถา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส ปฏิญฺญํ ทตฺวา เวฬุวเน วิหรติ. เตน จ สมเยน พิมฺพิสารสฺส สมาคเม พิมฺพิสาเรน สทฺธึ โสตาปตฺติผลํ ปตฺโต มหาลิ นาม ลิจฺฉวิ ตสฺสํ ปริสาย สนฺติเก นิสินฺโน โหติ. เวสาลีวาสิโน มหนฺตํ ปณฺณาการํ สชฺเชตฺวา "ราชานํ พิมฺพิสารํ สญฺญาเปตฺวา สตฺถารํ อิธ อาเนถาติ มหาลิญฺเจว ลิจฺฉวึ ปุโรหิตปุตฺตญฺจ ปหิณึสุ. เต คนฺตฺวา รญฺโญ ปณฺณาการํ ทตฺวา ตํ ปวตฺตึ นิเวเทตฺวา "มหาราช สตฺถารํ อมฺหากํ นครํ เปเสถาติ ยาจึสุ. ราชา "ตุมฺเหว ชานาถาติ น สมฺปฏิจฺฉิ. เต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ยาจึสุ "ภนฺเต เวสาลิยํ ตีณิ ภยานิ อุปฺปนฺนานิ, ตานิ, ตุมฺเหสุ คเตสุ, วูปสเมสฺสนฺติ, เอถ ภนฺเต, คจฺฉามาติ. สตฺถา เตสํ วจนํ สุตฺวา อาวชฺชนฺโต "เวสาลิยํ รตนสุตฺเต ๑- วุตฺเต, สารกฺขา จกฺกวาฬานํ โกฏิสตสหสฺสํ ผริสฺสติ, สุตฺตปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสติ, ตานิ ภยานิ วูปสมิสฺสนฺตีติ ญตฺวา เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิ. ราชา พิมฺพิสาโร "สตฺถา ๒- กิร เวสาลีคมนํ สมฺปฏิจฺฉิตนฺติ สุตฺวา นคเร โฆสนํ กาเรตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา "กึ ภนฺเต เวสาลีคมนํ สมฺปฏิจฺฉิตนฺติ ปุจฺฉิตฺวา, "อาม มหาราชาติ วุตฺเต, "เตนหิ ภนฺเต อาคเมถ, ตาว มคฺคํ ปฏิยาเทสฺสามีติ วตฺวา ราชคหสฺส จ คงฺคาย จ อนฺตเร ปญฺจโยชนภูมึ สมํ กาเรตฺวา โยชเน โยชเน วิหารํ ปฏิยาเทตฺวา สตฺถุ คมนกาลํ อาโรเจสิ. อถ สตฺถา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปชฺชิ. ราชา โยชนนฺตเร โยชนนฺตเร ชนฺนุกมตฺเต ๓- โอธินา ปญฺจวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิราเปตฺวา ธชปตากกทฺทลิอาทีนิ อุสฺสาเปตฺวา ภควโต ฉตฺตาติฉตฺตํ กตฺวา เทฺว เสตจฺฉตฺตานิ เอเกกสฺส ภิกฺขุโน เอกเมกํ เสตจฺฉตฺตํ อุปธาเรตฺวา สปริวาโร ปุปฺผคนฺธาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต สตฺถารํ เอเกกสฺมึ วิหาเร วสาเปตฺวา มหาทานานิ ทตฺวา ปญฺจหิ ทิวเสหิ คงฺคาตีรํ ปาเปตฺวา ตตฺถ นาวํ อลงฺกโรนฺโต เวสาลิกานํ สาสนํ เปเสสิ "มคฺคํ ปฏิยาเทตฺวา สตฺถุ ปจฺจุคฺคมนํ กโรนฺตูติ. เต "ทฺวิคุณํ ปูชํ กริสฺสามาติ เวสาลิยา จ คงฺคาย จ อนฺตเร ติโยชนภูมึ สมํ กาเรตฺวา ภควโต จตูหิ เสตจฺฉตฺเตหิ เอเกกสฺส