๓. ทณฺฑสุตฺตวณฺณนา

[๑๓] ตติเย กุมารกาติ ทารกา. อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ เชตวนนฺติ อนฺตราสทฺโท "ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย, อญฺญตร ตถาคตา"ติ, ๑- "ชนา สงฺคมฺม มนฺเตนฺติ, มญฺจ ตฺวญฺจ กิมนฺตรนฺ"ติอาทีสุ ๒- การเณ อาคโต. "อทฺทสา มํ ภนฺเต อญฺญตรา อิตฺถี วิชฺชนฺตริกาย ภาชนํ โธวนฺตี"ติอาทีสุ ๓- ขเณ. "ยสฺสนฺตรโต น สนฺติ โกปา"ติอาทีสุ ๔- จิตฺเต. "อนฺตรา โวสานมาปาที"ติอาทีสุ ๕- เวมชฺเฌ. "อปิจายํ ภิกฺขเว ตโปทา ทฺวินฺนํ มหานิรยานํ อนฺตริกาย อาคจฺฉตี"ติอาทีสุ ๖- วิวเร. สฺวายมิธาปิ วิวเร เวทิตพฺโพ. ตสฺมา สาวตฺถิยา จ เชตวนสฺส จ วิวเรติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อนฺตราสทฺทโยคโต เจตฺถ อุปโยควจนํ "อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ เชตวนนฺ"ติ. อีทิเสสุ ฐาเนสุ อกฺขรจินฺตกา "อนฺตรา คามญฺจ นทิญฺจ คจฺฉตี"ติ เอกเมว อนฺตราสทฺทํ ๗- ปยุญฺชนฺติ, โส ทุติยปเทนปิ โยเชตพฺโพ โหติ, อิธ ปน โยเชตฺวา วุตฺโต.

อหึ ทณฺเฑน หนนฺตีติ พิลโต นิกฺขมิตฺวา โคจราย คจฺฉนฺตํ กณฺหสปฺปํ ฉาตชฺฌตฺตํ ๘- อนุพนฺธิตฺวา ยฏฺฐีหิ โปเถนฺติ. เตน จ สมเยน ภควา สาวตฺถึ ปิณฺฑาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เต ทารเก อหึ ทณฺเฑน หนนฺเต ทิสฺวา "กสฺมา กุมารกา อิมํ อหึ ทณฺเฑน หนถา"ติ ปุจฺฉิตฺวา "ฑํสนภเยน ภนฺเต"ติ จ วุตฺเต "อิเม อตฺตโน สุขํ กริสฺสามาติ อิมํ ปหรนฺตา นิพฺพตฺตฏฺฐาเน ทุกฺขํ อนุภวิสฺสนฺติ, อโห อวิชฺชาย นิกติโกสลฺลนฺ"ติ ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทสิ, เตเนว จ ธมฺมสํเวเคน อุทานํ อุทาเนสิ. เตน วุตฺตํ "อถโข ภควา"ติอาทิ.